Ogroman toksični teret: Oko 1,6 miliona tona municije iz Drugog svetskog rata leži na dnu Baltičkog mora i korodira, oslobađajući hemikalije poput TNT‑a. Naučnici na brodu Alkor prikupljaju sediment, vodu i školjke i snimaju olupine podvodnim robotima kako bi mapirali zagađenje. Pored municije, potopljeni brodovi često sadrže velike količine goriva (npr. tanker Franken), a dugoročno finansiranje i međunarodna saradnja za čišćenje još uvek nisu dogovoreni.
1,6 miliona tona municije na dnu Baltičkog mora: toksično nasleđe iz Drugog svetskog rata
Researchers are taking water samples from various depths during the three-week voyage(GEOMAR/AFP)
Ispod talasa Baltičkog mora, posebno u zalivima oko Kila i Lübecka, leže ogromne količine municije iz Drugog svetskog rata koje polako korodiraju i oslobađaju otrovne supstance u morski ekosistem. Istraživački brod Alkor, koji vodi GEOMAR, isplovio je u trojnedeljnu ekspediciju kako bi mapirao rizike i prikupio uzorke.
Istraživanje i metode
Tim od desetak naučnika iz Nemačke, Poljske i Litvanije koristi podvodne robote za snimanje olupina i morskog dna, sonde za uzimanje sedimenta i vode, kao i kontrolisane "pakete" sa mušuljama koje se kasnije vade i analiziraju radi utvrđivanja koncentracija eksploziva i drugih zagađivača.
Koje su opasnosti?
Kako slana voda nagriza metalne plašteve raketa, granata i bombi, iz njih se oslobađaju hemikalije poput TNT‑a i drugih eksploziva koji su toksični i potencijalno kancerogeni. Tragovi su već detektovani u školjkama i drugom morskom životu u tom području. Ipak, prema procenama članova tima, trenutni nivoi zagađenja ne predstavljaju neposredan, akutni rizik za ljude: da bi osoba unela zabrinjavajuću količinu eksploziva, morala bi, prema trenutnim merenjima, jesti velike količine ribe svakog dana tokom više od godinu dana.
Olupine i gorivo — dodatni rizik
Pored municije, mnoge potopljene vojne i trgovačke brodove i dalje nose velike zalihe goriva koje predstavljaju značajan ekološki rizik. Primer je tanker Franken, torpedovan 8. aprila 1945. i potopljen kod današnjeg Gdanjska; na njemu i dalje može biti stotine tona goriva. To istovremeno otvara i pravna pitanja: ko će finansirati ispumpavanje goriva sa nemačke brodice koja sada leži u poljskim vodama?
Koraci ka rešenju i prepreke
Nemačka je pokrenula pilot‑projekat u zalivu Lübeck za uništavanje municije na specijalno izgrađenoj plutajućoj platformi, sa početnim budžetom od oko 100 miliona evra. Izvođači koji rade na projektu koriste iskustvo iz uklanjanja municije prilikom gradnje offshore vetroparkova. Ipak, nije jasno da li će ovaj pilot postati model za šira čišćenja jer dugoročna državna i međunarodna finansijska podrška za sada nedostaje.
"Jedan od ciljeva projekta je da razvije nove alate za čišćenje... Pitanje je šta možemo da uradimo da sprečimo ispuštanje zagađenja pre nego što ono izađe na površinu", rekao je Aaron Beck.
Problem deponija podvodne municije nije jedinstven za Baltik — slične lokacije postoje duž obala SAD, Britanije, Japana, Australije, pa čak i u nekim evropskim jezerima. Potrebna su koordinisana istraživanja, pravna rešenja i stabilno finansiranje da bi se rizici smanjili pre nego što posledice postanu još teže za otkloniti.
Pomozite nam da budemo bolji.
