Otimačina srpskog kulturnog i verskog nasleđa na KiM: Pećka patrijaršija pod udarom

Aljbin Kurti i institucije u Prištini suočavaju se s optužbama da pokušavaju da prisvoje ili redefinišu srpsko kulturno i versko nasleđe na Kosovu i Metohiji. Poslednji primer koji je izazvao reakcije je prikazivanje Pećke patrijaršije u objavama kao "albanske patrijaršije" i opisivanje kompleksa kao skupa predromaničkih i vizantijskih crkava, uprkos činjenici da je Pećka patrijaršija istorijsko sedište Srpske pravoslavne crkve od 13. veka.

Šta se desilo

Arheološki muzej u Peći, koji posluje pod patronatom privremenih prištinskih institucija, objavio je sadržaje na društvenim mrežama u kojima se Pećka patrijaršija predstavlja kao lokalni ili "albanski" kompleks. Povod za jednu od objava bila je poseta učenika Srednje tehničke škole "Rifat Đota" iz Peći ovom manastiru.

Reakcije i tumačenja

Ministarstvo kulture Republike Srbije brzo je reagovalo, ocenivši da neke prištinske institucije, u nedostatku sopstvenog prepoznatljivog nasleđa, posežu za elementima srpskog kulturnog i verskog nasleđa.

Analiza istorčara Luke Jovanovića

Za emisiju "Jutro na RT" istoričar sa Kosova i Metohije Luka Jovanović opisao je događaje kao deo šire, planske akcije. Po njegovim rečima, cilj nije samo lokalna promena pripadnosti spomenika već sistematsko umanjivanje i otuđenje srpskog kulturnog nasleđa na prostoru gde je srpski narod vekovima živeo.

"Ako se gleda post-jugoslovenski prostor, u Hrvatskoj, Crnoj Gori, Bosni i Hercegovini i Severnoj Makedoniji zabeleženi su pokušaji prisvajanja delova srpskog duhovnog nasleđa po sličnom obrascu", rekao je Jovanović.

Jovanović je naveo da proces asimilacije i ubeđivanja lokalnog stanovništva da su određene pravoslavne svetinje deo albanskog kulturnog nasleđa traje decenijama. Takođe upozorava na formiranje kvazi-identiteta kod narednih generacija koji neće preispitivati takve tvrdnje.

Pravni i imovinski aspekti

Istoričar je ukazao i na fenomen koji je nazvao "legalizacijom pogroma" — korišćenje zakonskih instrumenata, administrativnih procedura i međunarodnih mehanizama kako bi se de fakto promenio položaj Srpske pravoslavne crkve na KiM. Prema njegovim rečima, kroz zakone o strancima, registraciji vozila i druge propise, stvaraju se pretpostavke za dalja pravna rešenja koja bi uticala na imovinski i statusni položaj SPC.

U kontekstu hapšenja Srba pod optužbama za ratne zločine, Jovanović tvrdi da su u mnogim slučajevima osnovne motivacije povezane s prisvajanjem imovine. On je takođe ukazao da su brojna srpska groblja na Kosovu i Metohiji pretvorena u parkinge ili građevinske parcele.

Šta je u igri

Spomenici poput Pećke patrijaršije i manastira Visoki Dečani često se navode kao glavni primeri oko kojih se vodi ova kulturno-politička borba. Jovanović navodi da je istorijska veza lokalnog stanovništva (npr. plaćeni "zaštitnici" manastira) iskorišćena u pokušajima revizije pripadnosti i interpretacije istorije.

Situacija zahteva pažnju međunarodne i domaće javnosti jer se radi o kombinaciji istorijske, kulturne, verske i pravne dimenzije koje utiču na očuvanje nasleđa i položaj verskih zajednica na Kosovu i Metohiji.