Morski toplotni talasi „superpunjavaju“ uragane — šteta pri udaru veća za 60%, pokazuje studija

Nova međunarodna studija otkriva da sve češći i intenzivniji morski toplotni talasi pojačavaju uragane i tropske ciklone, što dovodi do znatno većih šteta pri udaru na kopno.

FILE - People bike past damaged homes and debris left by Hurricane Milton, on the sand-coated main road of southern Manasota Key, already cleared of feet of sand, in Englewood, Fla., Oct. 13, 2024. (AP Photo/Rebecca Blackwell, File)(ASSOCIATED PRESS)

Šta je otkriveno

Istraživači su analizirali oko 1.600 tropskih ciklona koje su stigle do kopna od 1981. godine i utvrdili da one koje su prešle preko područja znatno toplijih površinskih voda imaju veću verovatnoću brzog intenziviranja. Prelazak preko takvih «hot-spotova» povezan je sa 60% više katastrofa koje su prouzrokovale najmanje 1 milijardu dolara štete (prilagođeno inflaciji), navodi se u radu objavljenom u časopisu Science Advances.

FILE - Waves lap on the beach in front of empty house foundations surrounded by debris, following the passage of Hurricane Milton, on Manasota Key, in Englewood, Fla., Oct. 13, 2024. (AP Photo/Rebecca Blackwell, File)(ASSOCIATED PRESS)

Definicija i uzrok

Morski toplotni talasi su dugačke, prostrane oblasti okeana čije su temperature u gornjih 10% istorijskih vrednosti. Autori ističu da su takvi talasi sve češći i intenzivniji zbog klimatskih promena — a topla voda je gorivo koje omogućava uraganima da dobiju snagu.

FILE - Jaime Sosa stands amid the ruins of his home nearly three weeks after Hurricane Otis hit as a Category 5 storm in the Alta Cuauhtemoc area of Acapulco, Mexico, Nov. 9, 2023. (AP Photo/Marco Ugarte, File)(ASSOCIATED PRESS)

„Ovi morski toplotni talasi utiču na više od polovine tropskih ciklona koji stižu do kopna. Događa se da su bliže obali i češći, pa ljudi treba da obrate pažnju,“ rekao je Gregory Foltz iz NOAA.

Primeri i posledice

Studija navodi primere iz 2023. godine: uragani Helene i Milton pokazali su kako topliji okean može omogućiti više snažnih udara jedan za drugim, dok je uragan Otis (oktobar 2023.) u roku od dana prešao iz tropske oluje u kategoriju 5, nanoseći oko 16 milijardi dolara štete i izazvavši 52 smrtna slučaja pri udaru blizu Akapulka (udari od 165 mph / 265 km/h).

FILE - The Hotel Flamingo is surrounded by debris in the aftermath of Hurricane Otis, in Acapulco, Mexico, Friday, Nov. 10, 2023. (AP Photo/Marco Ugarte, File)(ASSOCIATED PRESS)

Istraživači su takođe analizirali uticaj obalne izgradnje i zaključili da je veća šteta kod oluja koje su prešle preko toplih područja bila posledica same intenzivnosti oluja, a ne samo većeg nivoa urbanizacije duž obale. U poređenju su korišćene oluje koje su pogodile slične, razvijene priobalne zone, ali bez prelaska preko morskih toplotnih talasa.

Šta to znači za planiranje i zaštitu

S obzirom na rezultate, autori preporučuju da meteorolozi, hitne službe i planeri u obalnim zonama uzmu u obzir prisustvo morskih toplotnih talasa prilikom procene rizika: takve oluje su sklonije bržem intenziviranju i većem udaru. To može zahtevati ranija upozorenja, prilagođene okidače za evakuaciju i ažuriranje projekata za zaštitu od poplava, drenažne infrastrukture i morskih bedema.

„Svi delovi ove slagalice biće izazovni za obalna područja u naredne četiri decenije — više brze intenzifikacije i više morskih toplotnih talasa znači više milijarderskih katastrofa,“ rekao je Soheil Radfar iz Princeton Univerziteta.

Širi kontekst

Nezavisni naučnici ocenjuju da se rezultati uklapaju u poznatu fiziku tropskih ciklona i uticaj klimatskih promena: toplija površina okeana omogućava veću evaporaciju i snagu oluja. To znači da su obalne zajednice širom sveta izložene sve većem riziku ako se ne prilagode bržim promenama i novim scenarijima ekstremnih oluja.

Zaključak: Studija naglašava potrebu za boljem praćenjem morskih toplotnih talasa, integrisanim planiranjem ranih upozorenja i investicijama u otporniju obalnu infrastrukturu kako bi se smanjile buduće ljudske i materijalne gubitke.