40 Godina Posle Černobila: Vukovi Moguće Prilagođeni Životu Uz Radijaciju

U udaljenim šumama koje okružuju ruševine Černobilske zone isključenja — područjima i dalje preopasnim za trajno ljudsko naseljavanje — sivi vukovi su neočekivano prosperirali. Novi genetski podaci sugerišu da su vukovi iz te zone razvili specifične genetske promene koje bi im mogle pomoći da podnesu dugotrajnu izloženost jonizujućem zračenju.

YouTube Thumbnail

Pozadina

Od katastrofe 26. aprila 1986. godine ljudsko prisustvo u zoni isključenja skoro je izostalo. Kao rezultat, divlje životinje—od srndaća i bizona do divljih svinja i vukova—naselile su prostor od oko 4.200 km². Prema popisu iz 2015. godine, gustina vukova u zoni je više od sedam puta veća nego u nekoliko uporedivih, nenuklearnih rezervata u regionu.

Wolf cubs in an abandoned village in the Chernobyl exclusion zone. (Film Studio Aves/Creatas Video/Getty Images)

Studija i glavni nalazi

Tim istraživača sa Prinstona, na čelu sa Carom Love i Shaneom Campbell-Statonom, prikupio je krvne uzorke vukova iz Černobilja, iz Belorusije (sa nižim nivoima zračenja) i iz nacionalnog parka Yellowstone (gde je pozadinsko ionizujuće zračenje na globalno uobičajenom nivou). U poređenju sa ostalim populacijama, istraživači su identifikovali 3.180 gena koji se drugačije izražavaju kod černobilskih vukova.

Subscribe to ScienceAlert's free fact-checked newsletter

Daljom analizom, upoređujući pseće genetske podatke sa ljudskim podacima iz The Cancer Genome Atlas (TCGA), istraživači su našli 23 gena povezana sa rakom koja su aktivnija kod vukova iz Černobila. Ta su područja povezana sa boljim stopama preživljavanja kod određenih tipova raka kod ljudi, a najbrže evoluirajuća promena uočena je u i oko gena vezanih za antitumorske i antikancer odgovore sisara.

A map of the Chernobyl Nuclear Power Plant Zone of Alienation. (Nzeemin/Wikimedia Commons/CC BY-SA 2.0)

Šta ovo znači — i šta još ne znamo

Autori ističu da promene u genetskom profilu verovatno odražavaju dugogodišnju, višegeneracijsku izloženost niskodoznom jonizujućem zračenju. To može značiti nekoliko mogućnosti: vukovi mogu imati nižu stopu obolevanja od raka, bolju preživljenost nakon pojave tumora, ili neku kombinaciju oba; takođe je moguće da je reč o selekciji jedinki koje lakše podnose posledice izloženosti.

Wolves in the zone prey on other animals, such as bison and deer. (Film Studio Aves/Creatas Video/Getty Images)

„Može postojati genetska varijacija unutar populacije koja omogućava nekim jedinkama veću otpornost ili rezistenciju na to zračenje… Uprkos pritisku — izloženosti zračenju — oni jednostavno ne oboljevaju od raka toliko često.“
— Shane Campbell-Staton, NPR Short Wave, 2024.

Međutim, autori naglašavaju oprez: ponašanje gena i njihova uloga u stvarnom smanjenju bolesti ili povećanju preživljavanja još uvek nisu potpuno razjašnjeni i zahtevaju dalja istraživanja, uključujući funkcionalne studije i saradnju sa onkolozima.

Moguće implikacije

Studija otvara interesantne pravce: razumevanje kako populacije divljih životinja reaguju na hroničnu, niskodoznu i višegeneracijsku izloženost zračenju može pomoći u ekologiji, zaštiti biodiverziteta, ali i — potencijalno — u istraživanjima raka kod ljudi. Istraživači su već započeli saradnju sa stručnjacima iz oblasti onkologije i biotehnologije kako bi bolje interpretirali nalaze i procenili da li postoje direktno prenosive razlike koje bi mogle postati terapeutski ciljevi.

Napomena urednika: U tekstu je korišćeno ime "Černobil" radi istorijskog konteksta; ukrajinski oblik je "Chornobyl". Izveštaj i njegova interpretacija zasnovani su na podacima predstavljnim na konferenciji 2024. i u pripremi za objavljivanje.