Studija ETH Zurich pokazuje da vulkani kategorizovani kao „izumrli“ mogu pod površinom akumulirati velike količine magme tokom stotina hiljada godina. Analiza >1.250 zirkona sa Methane (700.000 godina istorije) otkrila je vrhunac formiranja u periodu tišine između 280.000 i 170.000 godina, što ukazuje na intenzivnu podzemnu aktivnost. Nalazi sugerišu da produžena uspavanost ne garantuje bezbednost i podstiču kontinuirani nadzor gasova, deformacija, potresa i gravitacionih anomalija.
„Izumrli“ vulkani mogu potajno gomilati magmu — Methana pokazuje da dug period mirovanja ne znači bezbednost
(photoz/Canva)
Vulkani koji su smatrani „izumrlima“ jer dugo nisu eruptirali mogu i dalje tiho akumulirati velike rezerve magme, upozorava novo istraživanje tima vulkanologa sa ETH Zurich. Analiza uzoraka sa vulkana Methana, blizu Atine, otkrila je da je unutrašnji život vulkana bio intenzivan i tokom više stotina hiljada godina, uprkos nedostatku površinskih znakova aktivnosti.
The Southern Aegean Volcanic Arc, showing Methana on the left and Santorini at the bottom. (Giorgostr/Wikimedia Commons)
Ključna otkrića
Istraživači su rekonstruisali 700.000 godina vulkanske istorije Methane koristeći datovanje sitnih zirkon kristala iz 31 lokacije. Više od 1.250 zirkona pokazalo je „procvat“ formiranja koji se poklopio sa najdužim periodom mirovanja — otprilike između 280.000 i 170.000 godina pre sadašnjosti. Taj podatak implicira intenzivnu proizvodnju magme ispod površine i tokom više od 100.000 godina relativne tišine.
The brown material, which is the result of Methana's youngest eruption, can still be seen flowing into the sea. (Răzvan-Gabriel Popa/ETH Zurich)
Zašto je to važno
Obična pretpostavka u proceni rizika jeste da vulkani koji nisu eruptirali oko 10.000 godina mogu biti smatrani izumrlim. Rezultati sa Methane pokazuju da takva procena može biti obmanjujuća: subdukcioni procesi koji dovode vodu i sedimente u plašt mogu pojačati stvaranje magme, ali ista voda ubrzava kristalizaciju, zgušnjava magma i sprečava joj brz uspon na površinu. Kao posledica, velike rezerve magme mogu se nakupljati na manjim dubinama bez vidljivih erupcija.
Subscribe to ScienceAlert's free fact-checked newsletter
„Možemo zamisliti zirkone kao male snimače leta“, kaže Olivier Bachmann, stariji autor studije sa ETH Zurich. „Datiranjem više od 1.250 zirkona rekonstruisali smo unutrašnji život vulkana sa preciznošću koja pre nije bila moguća.“
Metode i lokalni kontekst
Tim je analizirao uzorke stena sa 31 lokacije i datovao zirkone pomoću radioaktivnog raspada urana. Methana, zapadni element Južno-egejskog vulkanskog luka, imala je više od 31 erupcije tokom stotina hiljada godina, uključujući tri eksplozivne. Najmlađa erupcija zabeležena je pre oko 2.250 godina i spominje je grčki istoričar Strabon.
Preporuke za nadzor i procenu rizika
Istraživači naglašavaju da produžena tišina nije garancija bezbednosti. Preporučuje se kontinuirani nadzor čak i nad dugo mirujućim vulkanima kroz praćenje:
- emisija gasova,
- deformacija terena,
- vulkansko-tektonskih potresa,
- anomalija u gravitaciji.
Ovo istraživanje, objavljeno u Science Advances, ukazuje da regionalne službe za procenu rizika treba da preispitaju kriterijume za klasifikaciju „izumrlih“ vulkana i da razmotre širi spektar znakova podzemne aktivnosti.
Napomena: Metoda datovanja zirkona i njihova sposobnost da čuvaju informacije o uslovima formiranja čine ih dragocenim alatima za razumevanje dugotrajnih procesa u vulkanskim sistemima.
Pomozite nam da budemo bolji.
