Analiza mineralizovanih naslaga iz četiri rimske noćne posude pronađenih u Bugarskoj otkrila je tri crevna patogena, između kojih je i Cryptosporidium parvum, što predstavlja najraniji poznati dokaz infekcije kod ljudi. Uzorci su obrađeni ELISA testom i pokazali prisustvo Entamoeba histolytica, Cryptosporidium i Taenia. Nalazi iz Novae i Marcianopolisa ukazuju na moguće lokalno rasprostranjenje i otvaraju pitanja o evropskom poreklu parazita i putevima prenosa, verovatno preko kontaminirane vode.
Najraniji ljudski slučajevi parazita Cryptosporidium otkriveni u rimskim noćnim posudama u Bugarskoj
Researchers analyzed residue from chamber pots found in Roman Bulgaria. | Credit: A.B. Biernacki and E. Klenina
Arheološki uzorci mineralizovanih naslaga urina i fekalija sa unutrašnjosti četiri rimske noćne posude pronađene u Bugarskoj otkrili su tragove više crevnih patogena — među kojima je i Cryptosporidium parvum — što predstavlja najraniji poznati dokaz infekcije ovim parazitom kod ljudi.
U prvom veku nove ere Rimljani su na Balkanskom poluostrvu osnovali provinciju Moesia Inferior, na području današnje Bugarske. Rimske legije na tom su području branile granicu od Gota iz uporišta kao što su utvrđenje Novae (kod današnjeg Svishtova) i naselje Marcianopolis (današnja Devnya). Tokom iskopavanja na ovim lokalitetima istraživači su izvadili četiri keramičke noćne posude čiji su dugo osušeni ostaci sa zidova i dna dali dragocene podatke o zdravlju stanovnika iz tog doba.
Metode i nalazi. Autori studije objavljene 3. aprila u časopisu npj Heritage Science analizirali su mineralizovane taloge upotrebom ELISA testa (enzyme-linked immunosorbent assay), laboratorijske metode koja detektuje antigene bakterija, parazita i virusa. U uzorcima su detektovani trije patogena: Entamoeba histolytica, Cryptosporidium parvum i trakavica Taenia. Sva tri parazita inficiraju crevni trakt i mogu izazvati dijareju, bol u stomaku i druge gastroenterološke tegobe.
Značaj otkrića. Prisutnost C. parvum u dve različite posude iz Novae predstavlja prvi poznati nalaz ovog parazita u rimskom arheološkom kontekstu i najraniji potvrđeni dokaz čovekove infekcije Cryptosporidium-om u svetu. Autor studije Elena Klenina sa Adam Mickiewicz University ističe da prisustvo parazita u različitim kontekstima ukazuje na to da je infekcija mogla biti relativno rasprostranjena u lokalnoj zajednici.
Moguće poreklo i putevi prenosa. C. parvum inficira mnoge vrste domaćih i divljih životinja; kada takve životinje kontaminiraju zemlju ili vodu, parazit se može preneti na ljude. Iako su raniji nalazi iz Meksika (uzorci datovani oko 700. godine n.e.) naveli raspravu o eventualnom američkom poreklu, otkrića u starijim evropskim nalazima i pozitivan rezultat na Crypto u ostacima životinje iz zapadnog Sredozemlja sugerišu mogućnost starijeg ili evropskog porekla. Istraživači pretpostavljaju da su stanovnici Novae mogli dobiti infekciju pijenjem kontaminirane vode, moguće dovedene akvaduktom u ruralna naselja.
Arheološki i zdravstveni kontekst. Prisutnost ovih patogena pomaže da se bolje razume svakodnevno zdravlje rimskih vojnika i civila — te objašnjava zašto su bolesne osobe u noćnim satima koristile noćne posude umesto javnih latrina i termi. Autori takođe napominju da ovakva istraživanja ne predstavljaju značajan rizik za arheologe: biološki materijal je veoma star i obično nije više infektivan.
Zaključak. Analiza mineralizovanih naslaga u rimskim noćnim posudama proširuje naše znanje o širenju parazita u antici, potvrđuje prisustvo Cryptosporidium parvum u rimskom kontekstu i otvara pitanja o geografskom poreklu i putanjama prenosa ovog parazita kroz istoriju.
Studija: Elena Klenina i saradnici, npj Heritage Science, objavljeno 3. april — analiza uzoraka iz Novae i Marcianopolisa (današnja Bugarska).
Pomozite nam da budemo bolji.
