Studija objavljena u Science Advances pokazuje da je rizik od malarije već pre više od 70.000 godina uticao na raspored praistorijskih naselja u podsaharskoj Africi. Istraživači su rekonstruisali klimu poslednjih 74.000 godina i izračunali 'indeks stabilnosti malarije', koji su uporedili sa mapama ranih ljudskih naselja. Zaključak je da su lovci-sakupljači aktivno izbegavali žarišta malarije, što je doprinelo oblikovanju populacione strukture najmanje do pre 13.000 godina i otvara put za proučavanje drugih vektorskih bolesti u prošlosti.
Malaria Je Oblikovala Migracije Ranih Ljudi: Studija Pokazuje Da Su Praistorijska Naselja Izbegavala Žarišta Više Od 70.000 Godina
Mosquitoes carryingPlasmodium falciparum, the parasite that causes malaria, may have influenced where prehistoric humans lived in Africa long ago. | Credit: Harri Küünarpuu via Getty Images
Novo istraživanje objavljeno 22. aprila u časopisu Science Advances ukazuje da je rizik od malarije uticao na to gde su praistorijski ljudi živeli u podsaharskoj Africi i to mnogo pre pojave poljoprivrede. Rad predstavlja prvu kvantitativnu vezu između ranih ljudskih naselja i širenja bolesti izazvanih vektorima kao što su komarci.
Autori, među kojima su arheološka naučnica Eleanor Scerri iz Max Planck Institute for Geoanthropology i evolucioni ekolog Andrea Manica sa University of Cambridge, rekonstruisali su klimu u podsaharskoj Africi za poslednjih 74.000 godina u intervalima od 1.000 do 2.000 godina. Na osnovu toga izračunali su tzv. indeks stabilnosti malarije za svaku regiju i vremenski korak, koristeći savremene epidemiološke podatke i procene prisustva staništa za rod Anopheles, čiji ubodi prenose parazita Plasmodium falciparum.
Glavni nalazi
Upoređujući indeks stabilnosti malarije sa mapama ranih ljudskih naselja, istraživači su utvrdili da su praistorijski lovci-sakupljači u velikoj meri izbegavali oblasti sa visokim rizikom od malarije. Prema autorima, taj obrasac izbegavanja bio je vidljiv više od 70.000 godina i već je oblikovao populacionu strukturu najmanje do pre 13.000 godina — što je nekoliko hiljada godina pre nego što je poljoprivreda postala raširena u regionu.
Naš rad pokazuje da bolesti iz duboke ljudske prošlosti više ne možemo ignorisati. One su imale transformativne efekte koji su doprineli oblikovanju modernog čoveka, kaže Eleanor Scerri.
Istraživanje ističe da je centralno-zapadna Afrika bila naročito pogođena i da ta oblast i danas ostaje jedno od glavnih žarišta malarije. Autori napominju da je arheološki zapis u tom regionu ograničen, ali da postoje nalazi koji podržavaju hipotezu o fragmentisanim i razdvojenim populacijama usled visokog rizika od bolesti.
Mosquitoes in the genusAnophelescan carry the parasite that causes malaria. | Credit: Paul Starosta via Getty Images
Metodologija i perspektive
Tim je razvio metodološki pipeline koji omogućava retroaktivno modeliranje rasprostranjenosti vektorski prenosivih bolesti kroz milenijume. To znači da se slični pristupi mogu primeniti i na druge bolesti, što otvara novo polje istraživanja u proučavanju uticaja bolesti na ljudsku predistoriju.
Andrea Manica napominje da je malarija verovatno postala još jači faktor nakon što su zajednice postale sedentarne i živeli u većoj gustini zbog razvoja poljoprivrede, ali da su efekti bolesti postojali i znatno ranije.
Nezavisni stručnjak Simon Underdown sa Oxford Brookes University, koji nije učestvovao u studiji, ocenio je da su zaključci verodostojni: bolest je oduvek oblikovala mogućnosti i granice ljudskih pokreta.
Ova studija menja dosadašnje shvatanje da su klimatske promene i resursi jedini glavni pokretači ranih migracija, i poziva na ozbiljnije uključivanje epidemioloških i ekoloških faktora u rekonstrukcije ljudske preistorije.
Pomozite nam da budemo bolji.
