NASA-in X-59 Spreman Za Prvi Nadzvučni Let: Cilj Mach 1.4 I Tiši Sonic Boom

NASA-in eksperimentalni avion X-59 sada je spreman za svoj prvi nadzvučni let, koji bi trebalo da se održi tokom ovog meseca. Projekat ima za cilj da pokaže tehnologije koje znatno smanjuju udarni zvuk (sonic boom) pri prolasku kroz zvučni zid i time otvore put povratku komercijalnog nadzvučnog letenja iznad kopna.

NASA's X-59 quiet supersonic research aircraft flies above the agency's Armstrong Flight Research Center in Edwards, California. | Credit: NASA/Jim Ross

X-59 je jedinstven po izduženom obliku trupa dizajniranom da promeni raspodelu talasa pritiska i tako umanji buku koja dopire do tla. Nakon prvog probnog leta u oktobru 2025. i 14 dodatnih testnih letova od marta 2026, avion je prošao ključne provere i spreman je za narednu fazu testiranja.

NASA's X-59 quiet supersonic research aircraft flies over Rogers Dry Lake near the agency's Armstrong Flight Research Center in Edwards, California, on Tuesday, May 12, 2026. | Credit: NASA/Jim Ross

Šta se očekuje u prvom nadzvučnom letu

NASA planira da X-59 dostigne brzinu od Mach 1.4 (oko 925 milja na sat ili 1.489 km/h) na približno 55.000 stopa (oko 16,7 km). Taj let predstavlja prvu priliku da avion leti u uslovima za koje je dizajniran, a rezultati će pomoći u potvrđivanju modela i instrumenata za merenje talasa pritiska.

A rendering the XVS system inside the X-59 cockpit. The XVS provides pilots with an augmented reality view to compensate for the jet's lack of a forward facing windscreen. | Credit: NASA

"Ono što sledi je prvi put da će ovaj jedinstveni avion leteti nadzvučno," izjavila je Cathy Bahm, rukovodilac projekta Low Boom Flight Demonstrator pri NASA-i. "Završetak prvog leta u uslovima misije je posebno značajan — to je trenutak kada počinjemo da potvrđujemo sposobnosti aviona u okruženju za koje je projektovan."

Ključni testovi i nedavni napredak

Uoči nadzvučnog leta, X-59 je dostigao brzinu do Mach 0.95 (oko 627 mph / 1.009 km/h) i po prvi put je sklopio sletni trap tokom leta, što pomaže timu da proceni aerodinamički izgled aviona u potpunom letu. Takođe su izvedeni dvostruki probni letovi u jednom danu, što je poboljšalo razumevanje sistema i performansi.

One of NASA's F-15B research jets performing a calibration flight of a shock-sensing probe designed for the X-59 test campaign as it flies over Edwards, California on Aug. 6, 2024. | Credit: NASA/Steve Freeman

XVS — kako pilot vidi napred

Zbog izrazito izduženog nosa, X-59 nema klasično prednje vetrobransko staklo. Umesto toga koristi eXternal Vision System (XVS) — niz kamera i sistem proširene stvarnosti koji prikazuju sliku ispred aviona na ekranu u kokpitu. To omogućava pilotima potpunu situacionu svest bez potrebe za direktnim pogledom preko nosa aviona.

Faze testiranja i cilj misije

Do sada je program radio u okviru „Faze 1“, koja je fokusirana na proveru osnovnih performansi i vazduhoplovne podobnosti pri nižim brzinama, kao i verifikaciju instrumenata za merenje udaračkih talasa. Nakon prvog nadzvučnog leta sledi „Faza 2“ kasnije 2026. godine, usmerena na merenje i kvantifikaciju uticaja sonic boom‑a na tlu.

Američke restrikcije koje zabranjuju nadzvučni let iznad većine kopna datiraju iz 1973. godine upravo zbog uznemirujućih sonic boomova. Ako X-59 pokaže da se udarni zvuk može efikasno smanjiti, to bi moglo dovesti do revizije tih propisa i omogućiti komercijalni povratak tiših nadzvučnih aviona.

Širi kontekst

Pored NASA-e, privatne kompanije kao što je Boom Supersonic takođe razvijaju koncepte za tiše nadzvučno letenje. Uspeh takvih programa mogao bi skratiti vreme putovanja i imati značajnu ulogu u hitnim misijama, medicinskom transportu i međunarodnim vezama.

Zaključak: Prvi nadzvučni let X-59 predstavlja važnu prekretnicu u proceni tehnologija za smanjenje udarnog zvuka. Rezultati tih testova biće ključni za budućnost nadzvučnog komercijalnog letenja.