Nova studija UC Davis Health i Kaiser Permanente pokazuje da dugotrajna izloženost PM2.5 česticama može oslabiti semantičku memoriju — efekat porediv sa deset godina starenja. Istraživanje je pratilo većinu od 750 učesnika iz Bay Area tokom oko 17 godina i identifikovalo specifičan pad semantičke, ali ne i episodične memorije ili izvršne funkcije. Autori ističu da je zagađenje izmenjiv faktor rizika i pozivaju na individualne mere zaštite i javne politike smanjenja emisija.
Zagađenje Vazduha Može Oštetiti Semantičku Memoriju — Efekat Sličan 10 Godina Starenja
Air pollution could be affecting your brain power
Zagađenje vazduha koje potiče od požara pojačanih klimatskim promenama, termoelektrana na fosilna goriva, energetskih data centara i saobraćaja može negativno uticati na pamćenje, pokazuje nova studija koju su sproveli UC Davis Health i Kaiser Permanente.
Šta su istraživači otkrili?
Istraživanje, zasnovano na podacima iz Study of Healthy Aging in African Americans (2017) pri Kaiser Permanente, pratilo je većinu od 750 odraslih učesnika — pretežno iz Bay Area u Kaliforniji — i procenjivalo njihovu izloženost PM2.5 česticama tokom približno 17 godina. Kognitivni testovi su rađeni na petoj, desetoj i sedamnaestoj godini praćenja.
Exposure to particle pollution emitted by wildfires and fossil fuel-burning power plants may be affecting your memory, researchers say. Adults who had inhaled the highest levels of PM2.5 scored lower on fact, word and knowledge tests (Getty Images)
Osobe sa najvećom dugoročnom izloženošću sitnim česticama (PM2.5) postizale su značajno lošije rezultate na testovima semantičke memorije — sposobnosti da se prisete činjenica, reči i opšteg znanja. Razlika u rezultatima bila je porediva sa efektom od oko 10 godina normalnog starenja.
„Semantička memorija je ključna za komunikaciju, razumevanje i svakodnevno funkcionisanje,“ istakla je Kathryn Conlon, koautorka studije i vanredna profesorka na UC Davis.
Važno je da pad nije bio univerzalan: testovi verbalne episodične memorije (prisjećanje događaja) i izvršne funkcije (koncentracija, praćenje uputstava) nisu pokazali jasnu povezanost sa PM2.5 u ovom uzorku. To sugeriše da zagađenje može ciljati specifične oblasti kognicije, a ne opšti intelekt.
A young man looks out across the destruction from his family's home burned in the Eaton Fire in Altadena, California, in January 2025. Black Americans are at a higher risk of developing dementia (AFP via Getty Images)
Druge nalaze, kontekst i implikacije
Autori podsećaju da prethodna istraživanja povezuju PM2.5 sa većim rizikom od prevremene smrti, kardiovaskularnih bolesti, karcinoma i povećanom stopom demencije. Neka ranija ispitivanja takođe su ukazala na vezu između dima od šumskih požara i rizika od demencije, kao i na moguću povezanost sa nakupljanjem amiloidnih plakova povezanih sa Alchajmerovom bolešću.
Studija naglašava i društvene nejednakosti: Afroameričke zajednice su često disproporcionalno izložene zagađenju i imaju više faktora rizika za demenciju (npr. dijabetes, povišen krvni pritisak), što doprinosi većem opterećenju bolesti u tim populacijama.
Exposure to PM2.5 particle pollution also raises the risk of cancer and cardiovascular disease. People can avoid exposure by exercising in areas away from busy roads (Getty Images)
„Razumevanje uticaja okoline na kognitivni pad ključno je za rešavanje nejednakosti u riziku od demencije,“ kaže Rachel Whitmer, koautorka studije. „Zagađenje vazduha je izmenjiv faktor rizika — dobar cilj za prevenciju putem pojedinačnih mera i javnih politika.“
Preporuke za pojedince i politike
Stručnjaci preporučuju smanjenje izloženosti kada je kvalitet vazduha loš: ograničiti aktivnosti na otvorenom, koristiti efikasne prečišćivače vazduha u zatvorenom prostoru, držati prozore zatvorenim i izbegavati vežbanje pored prometnih saobraćajnica. Na nivou politike, smanjenje emisija iz saobraćaja, industrije i energetike može doprineti smanjenju rizika.
Ograničenja studije: radi se o posmatračkoj studiji koja ukazuje na asocijacije, pa ne dokazuje neposrednu uzročnost. Takođe, rezultati su dobijeni na uzorku starijih Afroamerikanaca iz Bay Area, što može ograničiti prenosivost na širu populaciju.
Zaključak: postoje snažni dokazi da dugotrajna izloženost PM2.5 može uticati na određene aspekte pamćenja. To čini smanjenje zagađenja i lične mere zaštite važnim i za očuvanje fizičkog i mentalnog zdravlja.
Pomozite nam da budemo bolji.
