U Xerente teritoriji u Tocantinsu, starosedečka praksa kontrolisanog paljenja u saradnji sa IBAMA-om i satelitskim mapiranjem koristi se kao preventiva pre najkritičnijih suvih meseci. Strategija smanjuje nakupljanje zapaljivog rastinja i stvara barijere oko sela i izvorišta. Program uključuje obuku, plaćene ugovore i podršku Fondacije Bunge, a deo je šire državne politike upravljanja požarima u kontekstu pojačanih rizika tokom El Niño perioda.
Starosedečka vatra za zaštitu: kako Xerente i IBAMA sprečavaju velike požare u Cerradu
Xerente Indigenous people, part of a fire brigade formed by women, ignite fires as part of a controlled burn with dry palm leaves during a fire prevention operation along Brazil's environmental protection agency, IBAMA, at the Xerente territory, near Tocantinia, Tocantins state, Brazil, Tuesday, May 19, 2026. (AP Photo/Andre Penner)(AP Photo/Andre Penner)
U domenu Xerente u saveznoj državi Tocantins, severni Brazil, nedavno je vatra pucketala kao najava kiše — ali meštani nisu paničili. Plamen je bio nameran: planirano, kontrolisano paljenje deo je zajedničke strategije Xerente zajednice i državne agencije IBAMA za prevenciju velikih požara.
Tradicionalno znanje susreće modernu tehnologiju
Praksa se zasniva na starosedečkom poznavanju klime, vegetacije i najboljeg trenutka za paljenje, spojena sa satelitskim mapiranjem i tehničkom podrškom. Timovi su pre početka suve sezone mapirali zone rizika i, gde je bilo potrebno, primenili kontrolisana spaljivanja pomoću drip-torcheva, osušenih palminih listova ili ispuštanjem zapaljivih sfera iz helikoptera. Ako bi vatra pretila da izađe iz kontrole, intervenisale su ekipe brigada.
Zašto ovo radi u Cerradu
Cerrado je savana u kojoj su požari prirodan deo ekosistema i mnoge vrste imaju koristi od povremenih spaljivanja. Potpuna zabrana vatre dovodi do nakupljanja goriva — suvog rastinja — što povećava rizik od izuzetno intenzivnih i destruktivnih požara tokom vršne suše. Kontrolisana paljenja u ranoj suvoj sezoni stvaraju barijere oko sela, izvorišta i osetljivih područja i smanjuju šanse da požar preraste u katastrofu.
„Oni poznaju region, klimu, vegetaciju i najbolje trenutke za paljenje. Počeli smo da tražimo tradicionalno znanje, učimo od njih i prilagođavamo ga našim ciljevima“, rekao je Marco Borges iz IBAMA-e.
Organizacija i finansiranje
Neki članovi Xerente zajednice su zaposleni kroz dvogodišnje ugovore, dobijaju obuku i mesečnu platu, dok drugi rade kao volonteri. Deo programa finansira partnerstvo Fondacije Bunge i IBAMA koje podržava obuku i opremu za do 40 indigenih brigada u pet saveznih država Cerrada i Amazona. Operacije kombinuju lokalno znanje, satelitske podatke i tehničku ekspertizu kako bi se minimalizovao rizik pre dolaska najkritičnijih meseci suše.
Širi kontekst i rizici
Dolazak El Niño obično donosi povećane temperature i produženu sušu, uslovljavajući veću ranjivost regiona na požare. Tokom 2023–2024. u Brazilu je zabeleženo više od 30,8 miliona hektara izgorelog zemljišta; Amazonija je činila oko 60% te površine, dok je Cerrado zahvatio gotovo 10 miliona hektara. Vlada je 2024. uvela nacionalnu politiku upravljanja požarima koja formalizuje saradnju s lokalnim zajednicama i civilnim društvom.
Protiv dezinformacija i za zajedničku odgovornost
Posle velikih požara često se u društvenim mrežama iznose iz konteksta uzete fotografije i lažne optužbe protiv starosedečkih naroda. Meštani i zvaničnici ističu da su kontrolisana paljenja planirana i koordinisana s vatrogasnim službama kako bi se zaštitio krajolik i zajednice.
Zaključak: Primera saradnje Xerente i IBAMA-e pokazuje kako kombinacija tradicionalnog znanja i moderne tehnologije može smanjiti rizik od katastrofalnih požara i bolje zaštititi ekosisteme i ljude u regionima pogođenim sušom i klimatskim promenama.
Xerente Indigenous firefighters attend a controlled burn as part of a fire prevention operation along Brazil's environmental protection agency, IBAMA, at the Xerente territory, near Tocantinia, Tocantins state, Brazil, Tuesday, May 19, 2026. (AP Photo/Andre Penner)(AP Photo/Andre Penner)
Officers from IBAMA, Brazil's environmental protection agency, drop fire-starting balls from a helicopter for a controlled burn as part of a fire prevention operation at the Xerente Indigenous territory, near Tocantinia, Tocantins state, Brazil, Tuesday, May 19, 2026. (AP Photo/Andre Penner)(AP Photo/Andre Penner)
Chief Lazaro Xerente, 68, the eldest leader of the Xerente Indigenous people, attends a fire prevention operation along Brazil's environmental protection agency, IBAMA, at the Xerente territory, near Tocantinia, Tocantins state, Brazil, Tuesday, May 19, 2026. (AP Photo/Andre Penner)(AP Photo/Andre Penner)
Xerente Indigenous firefighters stand during a fire prevention operation along Brazil's environmental protection agency, IBAMA, at the Xerente territory, near Tocantinia, Tocantins state, Brazil, Tuesday, May 19, 2026. (AP Photo/Andre Penner)(AP Photo/Andre Penner)
Xerente Indigenous firefighters stand during a fire prevention operation along Brazil's environmental protection agency, IBAMA, at the Xerente territory, near Tocantinia, Tocantins state, Brazil, Tuesday, May 19, 2026. (AP Photo/Andre Penner)(AP Photo/Andre Penner)
Xerente Indigenous people attend a fire prevention operation along Brazil's environmental protection agency, IBAMA, at the Xerente territory, near Tocantinia, Tocantins state, Brazil, Tuesday, May 19, 2026. (AP Photo/Andre Penner)(AP Photo/Andre Penner)
Balls used to ignite fires are displayed during a fire prevention operation by IBAMA officers, Brazil's environmental protection agency, at the Xerente Indigenous territory, near Tocantinia, Tocantins state, Brazil, Tuesday, May 19, 2026. (AP Photo/Andre Penner)(AP Photo/Andre Penner)
Xerente Indigenous firefighters attend a controlled burn as part of a fire prevention operation along Brazil's environmental protection agency, IBAMA, at the Xerente territory, near Tocantinia, Tocantins state, Brazil, Tuesday, May 19, 2026. (AP Photo/Andre Penner)(AP Photo/Andre Penner)
A Xerente Indigenous firefighter attends a controlled burn as part of a fire prevention operation along Brazil's environmental protection agency, IBAMA, at the Xerente territory, near Tocantinia, Tocantins state, Brazil, Tuesday, May 19, 2026. (AP Photo/Andre Penner)(AP Photo/Andre Penner)
Ana Shelley Xerente, 35, the first woman to lead an Indigenous brigade ignites fires with dry palm leaves during a controlled burn as part of a fire prevention operation along Brazil's environmental protection agency, IBAMA, at the Xerente territory, near Tocantinia, Tocantins state, Brazil, Tuesday, May 19, 2026. (AP Photo/Andre Penner)(AP Photo/Andre Penner)
Xerente Indigenous firefighters attend a controlled burn as part of a fire prevention operation along Brazil's environmental protection agency, IBAMA, at the Xerente territory, near Tocantinia, Tocantins state, Brazil, Tuesday, May 19, 2026. (AP Photo/Andre Penner)(AP Photo/Andre Penner)
Pomozite nam da budemo bolji.
