Novo istraživanje ukazuje da je dugo zapaženo hlađenje južno od Grenlanda i Islanda verovatno posledica slabljenja AMOC, a ne samo promena u atmosferi. Analiza kombinuje satelitske podatke, instrumentna merenja i klimatske modele i pokazuje da se hlađenje prostire i u dubljim slojevima okeana. Ako se AMOC nastavi da slabi, to može izazvati značajne regionalne i globalne posledice, uključujući podizanje nivoa mora i promene u klimatskim obrascima.
Zloslutni „hladni pečat“ južno od Grenlanda povezan sa slabljenjem AMOC-a
The “cold blob” appears in a data visualization showing average temperatures in 2015, relative to the 1951-80 average - NASA Scientific Visualization Studio/Goddard Space Flight Center
U severnom delu Atlantskog okeana, južno od Grenlanda i Islanda, postoji veliki pojas vode koji je u poslednjih deceniju neuobičajeno hladniji od okolnog okeana. Dok se većina svetskih mora zagreva, ta oblast — koju naučnici nazivaju „hladni pečat” ili „rupa u zagrevanju” — ohladila se za skoro 1 °C od 1900. godine.
Šta pokreće ovo hlađenje?
Naučnici su dugo raspravljali da li je anomalija posledica promena u atmosferi (vetrovi, oblaci i površinski gubici toplote) ili pak znak slabljenja važnog sistema okeanskih struja poznatog kao Atlantska meridionalna preokretna cirkulacija (AMOC). Novo istraživanje, zasnovano na kombinaciji satelitskih podataka, instrumentalnih merenja i klimatskih modela, ukazuje da ključnu ulogu ima smanjen transport toplote kroz AMOC.
Ključni dokaz je što se hlađenje ne javlja samo na površini, već i u dubljim slojevima okeana — regionima gde atmosferski uticaji deluju znatno slabije. To pokazuje da se manje toplote dovodi iz nižih geografskih širina, što odgovara scenariju slabljenja prevodnog „oceanskog transportera” toplote.
Visualization of ocean currents in the North Atlantic. The colors show sea surface temperature (orange and yellow are warmer, green and blue are colder). - NASA Goddard Space Flight Center
Zašto se AMOC slabi?
AMOC funkcioniše kao ogromni transportni pojas: dovodi tople površinske vode iz tropskih predela prema severu, gde se voda hladi, postaje gušća, tone i vraća nazad. Ljudsko izazvano zagrevanje i ubrzano topljenje glečera i ledenih pokrivača unosi dodatnu količinu svežije vode u severni Atlantik, što menja ravnotežu slanosti i temperature i može usporiti ili poremetiti ovaj krug.
Moguće posledice
Ako se AMOC nastavi da slabi, posledice po regionalnu i globalnu klimu mogu biti ozbiljne: ubrzano podizanje nivoa mora duž istočne obale SAD, oštrije i hladnije zime u Evropi, kao i pomeranje monsuna u Africi koje bi moglo produžiti suše i uticati na poljoprivredu i snabdevanje vodom.
„Promena transporta toplote u okeanu je ono što pokreće hlađenje u ovoj regiji,” rekao je Stefan Rahmstorf, koautor studije i profesor na Potsdam University.
Autori ističu da njihovi rezultati dopunjuju druge nezavisne dokaze o slabljenju AMOC-a — neka istraživanja čak ukazuju na najslabije stanje ove cirkulacije u poslednjih ~1.000 godina. Međutim, drugi stručnjaci napominju da su stvarna merenja i dalje prostorno i vremenski retka, pa skupovi podataka predstavljaju dobre aproksimacije, ali ne i savršenu sliku realnosti.
Zaključak
Studija pojačava argument da je hladni pečat južno od Grenlanda znak promene u globalnom oceanskom transportu toplote, povezan s AMOC-om. Ipak, naučna zajednica poziva na oprez i dodatna merenja pre nego što se da konačna ocena stanja i verovatnog vremenskog okvira mogućih velikih promena.
Pomozite nam da budemo bolji.
