Studija upozorava da slabljenje Atlantske meridionalne preokretne cirkulacije (AMOC) može prouzrokovati snažno zahlađenje u severnoj Evropi, dok istovremeno doprinosi ukupnom povećanju toplote na planeti. Otapanje Grenlanda i topliji okeani ubrzavaju usporavanje struja, a modeli pokazuju da su prethodna slaba razdoblja AMOC-a bila povezana sa globalnim zagrevanjem. Autori naglašavaju da paleo-podaci služe kao upozorenje, ali nisu savršna paralela za današnje antropogene promene.
Rizik od kolapsa AMOC-a: Oštro zahlađenje za Evropu i neočekivano globalno zagrevanje
Pexels
Veliki sistem atlantskih struja, poznat kao Atlantska meridionalna preokretna cirkulacija (AMOC), pokazuje znake slabljenja. Naučnici upozoravaju da bi njegov potpuni kolaps doveo do snažnog zahlađenja u severnoj Evropi — ali nova studija otkriva i drugi, manje očekivan rizik: ukupno povećanje toplote na planeti.
Kako funkcioniše AMOC
AMOC prenosi tople površinske vode iz tropskih predela ka severu Atlantskog okeana. Kako se ta voda hladi, postaje gušća i tone u dubine, vraćajući se ka jugu kao hladni morski tok. Ovaj proces pomaže u prenosu toplote iz okeana u atmosferu, posebno nad severnim delom Atlantika.
Zašto se slabi
Dva ključna faktora doprinose usporavanju: zagrevanje okeana, koje smanjuje razliku u temperaturi i gustoći vode, i masivno otapanje grenlandskog ledenog pokrivača, koje u Severni Atlantik uliva velike količine manje guste slatke vode. Zajedno, ova dešavanja ometaju normalan pad gustih voda na severu koji pokreće AMOC.
Moguće posledice
Prema jednoj proceni, potpuni prestanak AMOC-a mogao bi spustiti temperature u severnoj Evropi za približno 5 do 15 °C (9 do 27 °F). Dugoročno, istraživanja iz paleoklimatskih modela pokazala su da su ranija slaba razdoblja AMOC-a bila povezana ne samo sa lokalnim zahlađenjem, već i sa akumulacijom toplote u okeanu i ukupnim porastom temperature Zemlje.
AMOC se može posmatrati kao ventil koji reguliše energetski budžet planete: kada je jak, toplota iz okeana efikasno prelazi u atmosferu; kada je slab, toplota ostaje zarobljena u morskim dubinama, što može dovesti do dodatnog globalnog zagrevanja.
Vođa istraživanja Christo Buizert sa Oregon State University ističe da su efekti prošlih slabih perioda AMOC-a po intenzitetu uporedivi sa količinom zagrevanja koju danas proizvode približno deset godina ljudskih emisija. Studija je objavljena u časopisu Nature Geoscience.
Ograničenja i oprez
Autori naglašavaju da paleo-pokazatelji nisu savršena paralela za sadašnje antropogene promene: brzina emisija gasova staklene bašte i današnje stope topljenja leda nemaju direktnu analogiju u većem delu geološke prošlosti. Ipak, takvi podaci pomažu naučnicima da bolje procene moguće scenarije i rizike.
Bez obzira na neizvesnosti, kombinacija slabljenja AMOC-a, sve toplijih okeana i ubrzanog topljenja Grenlanda predstavlja značajan razlog za zabrinutost zbog nepredviđenih promena u regionalnim i globalnim klimatskim obrascima.
Pomozite nam da budemo bolji.
