Lee Raymond, bivši izvršni direktor Exxona, poznat je po upravljanju posle izlivanja Exxon Valdez i po ulozi u širenju sumnje o ljudskom uticaju na klimatske promene. Pod njegovim vođstvom Exxon je finansirao mrežu koja je umanjivala naučne dokaze i širila dezinformacije. Stručnjaci savetuju pre-bunking, humor i jačanje kritičkog mišljenja kao ključne alate za zaštitu javnosti. Autor poručuje da pravu odgovornost i hrabrost moraju pokazati korporativni lideri, ne samo potrošači.
Nasleđe Leeja Raymonda: Kako Je Exxon Širio Skepticizam O Klimi — i Kako Mu Protivurečiti
ExxonMobil CEO Lee Raymond, left, and other oil company heads testify about energy pricing and profits at a Congressional hearing in November 2005.Chip Somodevilla/Getty Images
Lee Raymond, dugogodišnji direktor Exxona (1993–2005), ostavio je kontroverzno nasleđe: pored rukovođenja čišćenjem katastrofe Exxon Valdez, bio je i jedan od ključnih aktera u održavanju sumnje u naučne dokaze o klimatskim promenama.
Exxon Valdez i pravne posledice
Tokom ekološke katastrofe 1989. godine kada je tanker Exxon Valdez ispustio više od 11 miliona galona nafte u Prince William Sound na Aljasci, Raymond je nadgledao sanaciju i pregovore koji su rezultirali federalnom nagodbom od 1 milijarde dolara. Posle dugog pravnog spora sudovi su smanjili kaznenu odštetu sa prvobitnih 5 milijardi na 500 miliona dolara.
Raymondova uloga u širenju sumnje
Iako je bio doktor hemijskog inženjerstva i često isticao svoj naučni autoritet, Raymond je javno dovodio u pitanje vezu između sagorevanja fosilnih goriva i klimatskih promena. U intervjuu 2005. je izjavio da promene klime imaju veze sa Sunčevim pegama i kolebanjem Zemlje, umesto sa ljudskim emisijama gasova staklene bašte.
When the Exxon Valdez oil tanker ran aground in Prince William Sound, Alaska, in March 1989, its oil spread over more than 1,300 miles (2,100 kilometers) of shoreline and was blamed for the deaths of 250,000 seabirds, 2,800 sea otters, 300 harbor seals, 250 bald eagles, as many as 22 killer whales and billions of salmon and herring eggs, according to the National Oceanic and Atmospheric Administration.ARLIS Reference via Flickr,CC BY-SA
Mreža dezinformacija i korporativna odgovornost
Pod njegovim rukovodstvom, Exxon je usmerio značajna sredstva ka organizacijama i think-tankovima koji su promovisali narativ da je nauka o klimi "neizvesna". Interni dokumenti pokazivali su da su rukovodioci bili svesni rizika koje su potom politički i javno umanjivali.
Zašto dezinformacije deluju
Strategije dezinformisanja ciljaju psihologiju i društvene procese: iskorišćavaju autoritet (npr. citiranje pojedinaca sa naučnim titulama), emotivne priče koje izazivaju strah (gubitak radnih mesta, kolaps ekonomije), slaganje sa prethodnim uverenjima publike i ponovljenu izloženost neistinitim tvrdnjama na društvenim mrežama.
Kako se boriti protiv laži
Stručnjaci preporučuju više komplementarnih taktika:
Climate marches, like this one in the Netherlands in September 2022, are often filled with witty signs meant to be memorable.Ana Fernandez/SOPA Images/LightRocket via Getty Images
- Pre-bunking — obrazovanje javnosti o tehnikama dezinformacija pre nego što naiđu na lažne tvrdnje.
- Humor i satira — demistifikacija apsurdnih navoda kroz memove i ironične poruke koje lakše dopru do ljudi.
- Kritičko mišljenje — razvijanje navika provere izvora, procene kredibiliteta autora i spremnosti da se promeni stav kad dokazi ukazuju na to.
„Pre-bunking je kao vakcina za um: upozorava na taktike laži i podstiče kritičko postavljanje pitanja.“
Ko snosi odgovornost?
Autor naglašava da glavni teret hrabrosti i odgovornosti leži na korporativnim liderima. Kompanije koje namerno skrivaju materijalne rizike, prema autoru, dovode u pitanje poverenje akcionara i mogu kršiti zakone o objavljivanju informacija.
Zaključak
Neslaganje s naukom i sponzorisano širenje sumnje imaju dalekosežne posledice: usporavaju politiku prilagođavanja i ublažavanja štete, skraćuju vreme za preduzimanje mera i ugrožavaju javni interes. Efikasna odbrana uključuje kombinaciju obrazovanja, javne transparentnosti i pritiska na odgovorne korporativne lidere.
Napomena o autorstvu: Joe Árvai je tokom rada dobijao finansijsku podršku od nekoliko institucija, uključujući International Development Research Centre (Kanada), NASA, NOAA i National Science Foundation.
Pomozite nam da budemo bolji.
