Godišnja potraga za yarsagumbom, poznatom i kao "himalajska viagra", privlači stotine hiljada ljudi u visoke pašnjake i može doneti do £20.000/kg. Berba pruža ključni prihod mnogim porodicama, ali je izuzetno opasna — 39 ljudi je stradalo u poslednje tri godine. Naučnici upozoravaju na prekomernu eksploataciju, klimatske promene i rizik od izumiranja, pa se zahtevaju strože regulative i mere očuvanja.
Smrtonosna zlatna groznica: Nepalci masovno love 'himalajsku viagru' — profit, opasnosti i rizik od izumiranja
Yarsagumba caterpillar-fungus is becoming scarce, according to residents - Pratap Thapa/Xinhua/Alamy
Sela uz granicu s Tibetom prazne se svake prolećne sezone dok stotine hiljada Nepalaca kreću u visoke alpske pašnjake u potrazi za yarsagumbom — zlatom među gljivama koje na crnom tržištu može dostići i do £20.000 po kilogramu.
‘Yarsha gumba’ is valued as an aphrodisiac - Alonzo Lucius Lyons/iStockphoto
Kuće ostaju zaključane, škole privremeno zatvorene, a porodice s decom i starijim članovima provode nedelje ili mesece na 3.500–4.200 m nadmorske visine kako bi iskopale sitne, braon izrasline koje vire iz zemlje.
Šta je yarsagumba?
Ophiocordyceps sinensis, poznata kao yarsagumba ili yartsa gunbu („summer grass, winter worm”), parazitska je gljiva koja inficira larve leptira-duhova. Gljiva zarasta u gusenicu, troši je iznutra i iz njenog tela izrasta tanka plodišna stabljika koja u proleće viri iz tla — znak berbi.
The fungus on sale at a pharmacy in Hong Kong - David Wong/South China Morning Post
Kako ljudi zarađuju
Berba se uglavnom odvija na pašnjacima iznad 11.500 ft (oko 3.500 m) na Tibetskoj visoravni. Skupljači pažljivo iskopavaju svaku izraslinu, potom je suše i prodaju. U dobrim sezonama porodica može zaraditi i do 5.000 USD za dvomesečnu sezonu, znatno više nego od poljoprivrede u nizinskim oblastima.
Farmers sell caterpillar fungus at a market in the remote Qinghai province of China - Li Jiangning/China News Service
Opasnosti i posledice
Potraga nije bez rizika: u poslednje tri godine zabeleženo je 39 smrtnih slučajeva povezanih s berbom — od hipotermije i lavina do zdravstvenih problema izazvanih velikim nadmorskim visinama. Istovremeno, naučnici i lokalni lideri upozoravaju na opasnu kombinaciju prekomerne eksploatacije, klimatskih promena i rasta potražnje, pre svega iz Kine, što dovodi yarsagumbu na ivicu nestanka.
Tibetan nomads examine the fungus for sale at a market in Yushu town - Kevin Frayer/Getty Images
Društveni i ekonomski uticaj
U mnogim selima, čitave zajednice zavise od prihoda od yarsagumbe: primerice, u delu opštine Chumnubri sva domaćinstva iz jednog varda selila su se na pašnjake tokom sezone, dok neke porodice plaćaju čuvare da čuvaju imovinu. Roditelji često vode decu sa sobom, pa su izostanci iz škole česta pojava.
The fungus, pictured at a pharmacy, is valued as an aphrodisiac - David Wong/South China Morning Post
„Za porodice poput naše, yarsagumba je razlika između opstanka i nepostojanja”, kaže Pasang Phunjo Lama, koji više od 30 godina sakuplja ovu gljivu.
Istorija i rast tražnje
Gljiva je prvi put dokumentovana 1952. tokom ekspedicije British Museum-a, a svetski interes eksplodirao je početkom 1990-ih, kada je upotreba yarsagumbe u Kini privukla međunarodnu pažnju. Danas većina uroda završava na kineskom tržištu, gde se koristi u tradicionalnoj medicini i kao afrodizijak.
Šta se predlaže
Stručnjaci i bivši zvaničnici predlažu strožije regulative: privremene zabrane, kvote ili godišnji prekidi berbe (npr. dozvoljavanje žetve jednom u tri godine) kako bi se populacije oporavile. Bez takvih mera, lokalne ekonomije i biodiverzitet su ugroženi.
Zaključak: Yarsagumba donosi izuzetne prihode pojedinim porodicama, ali cena tog dobitka vidljiva je kroz ljudske žrtve, prekomernu eksploataciju i pretnju za biološku održivost. Hitna kombinacija lokalnih pravila, naučnih istraživanja i međunarodne saradnje potrebna je da bi se očuvala ta dragocena, a ugrožena prirodna vrednost.
Pomozite nam da budemo bolji.
