Hladni "blob" u Severnom Atlantiku je pojas hladnije površinske vode južno od Islanda i Grenlanda koji može menjati putanju jet‑strema i time pojačavati evropske toplotne talase. Studije iz 2016., 2023. i 2024. povezuju ovu anomaliju sa dužim i intenzivnijim talasima vrućine, a istraživanje iz 2019. ukazalo je da je region ohladio do oko 0,9°C uprkos globalnom porastu temperatura mora. Neki istraživači upozoravaju da slabljenje AMOC‑a može povećati rizik od ekstremnih klimatskih posledica širom sveta.
Kako "hladni blob" u Severnom Atlantiku Pojačava Evropske Toplotne Talase
A 'cold blob' of water south of Greenland has bucked the global warming trend, cooling even as the planet's temperatures rise due to human-induced climate change (Olivier MORIN)(Olivier MORIN/AFP/AFP)
Toplotni talas koji sada pogađa Evropu mogao bi imati neočekivanog saučesnika: mrlju hladne površinske vode južno od Islanda i Grenlanda koja menja vremenske obrasce nad kontinentom. Ovaj pojas hladnije vode u Severnom Atlantiku, često nazvan "hladni blob", ide protiv opšteg trenda zagrevanja mora i izaziva pažnju naučnika.
Kako to deluje
Razlike između hladnih i toplih voda menjaju temperaturu i stabilnost vazduha iznad njih, što utiče na putanju i brzinu jet‑strema koji protiče zapad‑istok preko Evrope. Kada jet‑strim postane talasastiji i sporiji, stvara se veća verovatnoća da će se visokopritisni sistemi "zadržati" nad kontinentom — fenomen poznat kao toplotna kupola koja donosi duže i intenzivnije talase vrućine.
Naučne studije i dokazi
Više radova povezuje hladni blob sa evropskim toplotnim talasima: studija iz 2016. istakla je hladne atlantske anomalije kao čest predznak velikih talasa vrućine; 2023. simulacije su pokazale da prisustvo blob‑a produžava i pojačava talase; a 2024. rad ukazuje da topljenje ledenog pokrivača Grenlanda i dotok slatke vode doprinose formiranju hladnog sloja na površini.
"Hladan Atlantik ne znači nužno hladniju Evropu... neki od ekstremnih talasa vrućine mogu biti pojačani ovim hladnim blobom," rekao je Gerard McCarthy, okeanograf.
AMOC i rizici
Glavno pitanje je šta je uzrokovalo suočavanje tog regiona sa hlađenjem: niz studija iznedrio je dokaze da manje toplote stiže u region zbog promene okeanskih struja, odnosno slabljenja Atlantic Meridional Overturning Circulation (AMOC). AMOC prenosi tople tropske vode na sever, gde se hlade i tonu — proces koji održava klimatsku ravnotežu u Atlantskom basenu.
Stefan Rahmstorf iz Potsdam Instituta naveo je da je verovatnoća potpune obustave AMOC‑a sada procenjena na preko 50%. Takav razvoj događaja imao bi velike posledice: hladnije zime u Severnoj Evropi, suše u delovima Azije i Afrike i porast nivoa mora duž severoatlantske obale.
Šta to znači za Evropu
Hladni blob ne umanjuje dugoročni trend globalnog zagrevanja — naprotiv, u kombinaciji sa klimatskim promenama i topljenjem leda može učiniti leto u Evropi ekstremnijim. Praćenje stanja Severnog Atlantika i AMOC‑a ključ je za razumevanje i prilagođavanje budućim ekstremima.
Izvori: niz studija objavljenih između 2016. i 2024. (uključujući radove iz 2019. i 2024.) i izjave istraživača citiranih u originalnom tekstu.
Pomozite nam da budemo bolji.
