Drveće i šume su ključni za skladištenje ugljenika, hlađenje gradova i očuvanje biodiverziteta, ali su sve više ugroženi sečom za energiju i posledicama klimatskih promena. Prosečno upijanje ugljenika u EU opalo je oko 27% (2020–2022 vs 2010–2014), a istraživanja predviđaju povećanje šteta po šume do ~20% do 2100. Stručnjaci pozivaju na otpornije upravljanje šumama, zaštitu autohtonih i mešanih sastava te veću brigu o gradskom drveću.
Drveće Koje Štiti Evropu Je Pod Pretnjom: Zašto Su Nam Potrebne Otpornije Šume i Više Gradskog Drveća
Trees stand in the shade in a wooded area. Thomas Banneyer/dpa
„Kada ljudi pomisle na drveće, vide ga kao izvor kiseonika i hladovine, kao prečišćivač vode i dobavljača drveta, ali retko ko zaista shvata koliko su ova živa bića izvanredna“, piše nemački šumar i autor Peter Wohlleben. Ovaj tekst objašnjava zašto su drveće i šume ključni za klimu, za gradsku udobnost i za biodiverzitet — ali i zašto su danas izloženi rastućim pritiscima.
Šume i skladištenje ugljenika — značajno, ali opada
Šume skladište ugljenik u biomasi stabala, trulog drveta i mineralnom tlu (LWF). Ipak, kapacitet evropskih šuma da apsorbuju CO2 oslabio je u poslednjih nekoliko godina: prosečno godišnje upijanje ugljenika u EU između 2020. i 2022. palo je za oko 27% u odnosu na period 2010–2014 (GFZ, studija u Nature).
Sunbeams shine through the leaves of the trees. Thomas Banneyer/dpa
Glavni razlozi su povećano sečenje za proizvodnju energije i štete izazvane klimatskim promenama — vrućina, suša, napadi štetočina, oluje i požari. Iako šume pokrivaju približno 40% površine EU, studija u Science upozorava da su poremećaji u šumama verovatno da će rasti: predviđa se povećanje štete do ~20% do 2100. čak i uz ambiciozne klimatske ciljeve (PIK).
Gradovi: hladovina, čisti vazduh i manje poplava
Drveće u urbanim sredinama poboljšava kvalitet života — krošnje velikih stabala pružaju hladovinu, zadržavaju deo kišnice i filtriraju zagađivače iz vazduha. Krošnja platana starog 60 godina može dostići skoro 19 m širine, a kestena oko 11,2 m (Tehnički univerzitet u Minhenu).
A blackbird sings in a blossoming cherry tree. Whether in town or country, trees are homes. Birds such as blackbirds and titmice nest in the crowns of urban trees, whilst flowers and leaves provide food for insects. Oliver Berg/dpa
Tokom vrućih dana, jedna odrasla listopadna jedinka može ispariti 300–500 litara vode; pri 400 l/dan to odgovara rashladnom efektu od približno 270 kWh, mada stvarna vrednost zavisi od dostupnosti vode u tlu (LWF). U suvim uslovima stabla zatvaraju stomate i time smanjuju isparavanje i efekat hlađenja.
Biodiverzitet i značaj autohtonih vrsta
Autohtono drveće je žarište biodiverziteta: pruža hranu, zaklon i staništa za brojne vrste. Mnoge životinje su specijalizovane za određene vrste drveća — primer su leptiri čije larve hrane samo na pojedinim vrstama. Mešoviti sastavi autohtonih stabala stvaraju veći broj staništa i otporniji su na poremećaje od monokultura ili neautohtonih zasadaka.
Forest fires have harmed this wooded area in Brandenburg. Michael Ukas/dpa
Poseban značaj imaju voćne livade: stara stabla s dupljama služe za gnežđenje ptica, cvetovi su važni za divlje pčele i leptire, a među travama i drvećem nalaze stanište šišmiši i mnoge vrste hrošča.
Šta možemo i treba da uradimo
Stručnjaci pozivaju na hitne mere: smanjenje bespotrebnog sečenja za energiju, aktivno upravljanje šumama koje gradi otpornost (raznovrsni sastavi i starosne strukture) i ulaganja u urbano zeleniilo. Ako šume ubuduće budu upijale manje ugljenika ili ga oslobađale, teret smanjenja emisija prebačen je na druge sektore (transport, poljoprivreda).
„Upravljanje šumama mora se više fokusirati na izgradnju otpornijih šumskih sastava“, upozorava Christopher Reyer (PIK).
Zaštita i obnova drveća — kako u gradovima, tako i na selu — nije samo ekološki imperativ već i mera za zaštitu zdravlja i kvaliteta života građana. Manje seče, više mešovitih i autohtonih zasada, te očuvanje starih stabala i voćnjaka, daju višestruke dobitke: od hlađenja i smanjenja poplava do očuvanja retkih vrsta.
Pomozite nam da budemo bolji.
