Ključne poruke: Istraživanje pokazuje da je smanjenje aerosola, naročito sulfata, pojačalo intenzitet i trajanje toplotnih talasa u Evropi jer čisti vazduh propušta više sunčeve toplote i menja jet strim. To smanjuje temperaturnu razliku između polova i ekvatora, usporava Rosbi talase i povećava verovatnoću "zaglavljivanja" vrućih vremenskih obrazaca. Iako su sulfati delimično prikrivali pun efekat CO2, njihovo povlačenje otkriva veću ulogu gasova staklene bašte.
Čistije Nebo, Jači Toplotni Talasi: Kako Smanjenje Sulfata Pojačava Vrućine u Evropi
Temperatures in Europe have warmed twice as much as the rest of the world since the 1980s - Richard Baker/In Pictures via Getty Images
Nova istraživanja pokazuju da su intenzivni letnji toplotni talasi u Britaniji i zapadnoj Evropi delom posledica čišćeg neba: pad emisija čestica, naročito sulfata, dopušta više sunčeve toplote da dopre do površine i menja način kruženja vazduha.
Glavni nalazi
Studija Barcelona Supercomputing Centre-a u saradnji sa Met Office-om zaključuje da je većina dodatnog zagrevanja u Evropi vezana za smanjenje aerosola u poslednjim decenijama. Od 1980-ih Evropa se zagrejala znatno više nego globalni prosek — kontinent je danas oko 2,3°C topliji nego u predindustrijskom periodu, dok je globalni porast oko 1,3°C.
British temperature records were broken three times in June - Justin Tallis/AFP via Getty Images
Zašto manjak sulfata pojačava talase vrućine
Aerosoli poput sulfata reflektuju deo sunčeve svetlosti nazad u svemir i do određenog nivoa hlade površinu Zemlje. Njihovo smanjenje znači da Zemlja upija više sunčeve energije, posebno u polarnih područjima, što smanjuje temperaturnu razliku između polova i ekvatora.
Manji pol–ekvator kontrast usporava kretanje jet strima i uzrokuje kvazi-stacionarne Rosbi talase — vremenske obrasce koji se gotovo „zaledе“ i stvaraju produžene toplotne kupole nad Evropom.
Podaci i primeri
Autori povezuju ovaj mehanizam sa velikim evropskim toplotnim talasima u 2003., 2006., 2015., 2018. i 2019. godini, kao i sa ovogodišnjim talasom koji je u junu oborio britanske rekorde — najviša zabeležena temperatura bila je 37,3°C u Santon Downhamu (Suffolk) 26. juna.
2307 Rossby waves diagram
Šta kaže modeliranje
Studija navodi da su postojeći klimatski modeli predvideli promene u jet strimu, ali nisu precizno procenili njihov efekat: umesto ranije procenjenog smanjenja toplote za oko 4%, atmosferske promene su doprinele povećanju viška toplote za približno 29%.
Širi kontekst i implikacije
Potpisivanje Montrealskog protokola 1987. smanjilo je emisije supstanci koje oštećuju ozon i istovremeno dovelo do opšte redukcije aerosola. Iako su sulfati delimično prikrivali puni efekat CO2 (tj. njihovo smanjenje „otkriva" dodatno zagrevanje izazvano gasovima staklene bašte), autori napominju da bi bez kontrole zagađenja posledice globalnog zagrevanja bile još teže.
Kako emisije sulfata u Evropi sada stagniraju, dalji lokalni višak zagrevanja može da uspori i postane zavistan uglavnom od gasova staklene bašte. Međutim, ako velike regije poput Azije nastave sa smanjenjem aerosolnih emisija, sličan "otkrivajući" efekat može da se pojavi i na drugim mestima.
Zaključak
Studija, objavljena u časopisu Geophysical Research Letters, ističe kompleksnu interakciju između kvaliteta vazduha i klimatskih promena: napori na smanjenju zagađenja donose velike zdravstvene i ekološke prednosti, ali takođe menjaju način na koji toplota distribuira po planeti, što zahteva prilagođavanje i preciznije modeliranje rizika od ekstremnih vremenskih pojava.
Pomozite nam da budemo bolji.
