Sažetak: Iranske milicije u Iraku ponovo su angažovane u napadima dronovima i pretnjama prema Saudijskoj Arabiji, Regionu Kurdistana, Jordanu, Siriji, Izraelu i američkim snagama. Mnoge od tih formacija nastale su nakon 2003. i konsolidovale uticaj tokom rata protiv ISIS-a pod okriljem PMF. Irački premijer najavljuje stavljenje oružja pod državnu kontrolu, ali tvrdolinijaške frakcije povezane s Iranom najavljuju otpor, pa će proces razoružavanja verovatno biti složen i dugotrajan.
Demobilizacija milicija u Iraku neće zaustaviti Iran: Dronovi, pretnje i regionalna napetost
Security personnel stand guard on the day of a funeral procession for Iran
Iranske milicije koje deluju iz Iraka ponovo su u fokusu posle serije napada dronovima i otvorenih pretnji ka susednim državama. U incidentima tokom ponedeljka i utorka meta su bile Saudijska Arabija i Region Kurdistana, a prijavljene su i aktivnosti koje su dovele do uzbune u Jordanu, Siriji i duž granice sa Izraelom.
Ko su ove milicije?
Veći deo grupa povezanih s Iranom u Iraku potiče iz šiitskih naoružanih formacija koje su se pojavile nakon invazije 2003. godine, a neke, poput pokreta Badr, imaju korene još iz 1980-ih. Mnogi od tih formacija su se reorganizovali tokom borbe protiv ISIS-a 2014. i ušli u okvir Narodno mobilizacionih snaga (Popular Mobilization Forces, PMF), koji je formalno integrisan u iračku bezbednosnu strukturu.
Međutim, brojne frakcije unutar PMF-a su zadržale bliske veze s Islamskom revolucionarnom gardom (Islamska revoluciona garda, IRGC) i posebno sa njenom Quds jedinicom, koja je pružala finansijsku, logističku i obučnu podršku. Neke od grupa koje SAD označava kao terorističke uključuju Kataib Hezbollah, Asa'ib Ahl al-Haq, Harakat al-Nujaba i Kataib Sayyid al-Shuhada.
Poslednji napadi i njihovo poreklo
Još nije potvrđeno koja tačno grupa stoji iza najnovijih udara, ali istorijski je Kataib Hezbollah bio umešan u sofisticiranije i dalekometne napade dronovima protiv Saudijske Arabije. U regionu Nineveh, oko Mosula, deluju elementarne formacije povezane sa PMF-om koje su ranije gađale Erbil i druge ciljeve raketama iz kamiona opremljenih 122 mm projektilima, dok su poslednjih meseci napadi sve češće izvršavani pomoću dronova.
Youths ride vehicles while waving flags of Iraq, Iran, Lebanon and Hezbollah in Baghdad on June 15, 2026, during celebrations following the announcement of a deal to end the war between Iran and the US. (credit: AHMAD AL-RUBAYE / AFP via Getty Images)
Pod oznakom "Islamski Otpor u Iraku" okupljene su grupe koje su od oktobra 2023. preuzele odgovornost za napade dronovima i raketama na pozicije američkih snaga u Iraku i Siriji, ali i za udare usmerene na Izrael. Ovaj termin služi da objedini delovanje milicija unutar šire iranske "Osi Otpora".
Regionalne implikacije
Napadi iz Iraka imaju višestruke posledice: izazivaju političku tenziju u Bagdadu, utiču na bezbednost u susednim državama i predstavljaju sredstvo pritiska koje Teheran može koristiti bez direktnog angažovanja iranskih snaga. Primeri uključuju presecanje dronova iznad Jordana i uzbune duž izraelsko-jordanske granice, kao i protivvazdušne reakcije u Siriji.
Irački premijer Ali al-Zaidi najavio je nameru da sva oružja u zemlji budu pod državnom kontrolom, što bi značilo demobilizaciju ili integraciju milicija. Ipak, tvrde i dobro naoružane frakcije, posebno one lojalne iranskom uticaju, već su poručile da se neće lako razoružati, pa se očekuje otpor koji može dalje destabilizovati situaciju.
Šta dalje?
Ukoliko Bagdad uspe da nametne efektivnu kontrolu nad oružanim snagama i ograniči uticaj stranih sila, to bi smanjilo prostor za operacije iz regiona. S druge strane, nastavak snabdevanja dronovima i naoružanjem iz Irana znači da će i dalje postojati kapacitet za brze i prenosive napade koji mogu eskalirati regionalne tenzije.
Zaključak: Demobilizacija formalno može da smanji ulogu nekih grupa, ali bez rešenja za spoljne uticaje i političke interese u Iraku, upotreba milicija kao proksi snaga ostaje realna pretnja po stabilnost Bliskog istoka.
Pomozite nam da budemo bolji.
