PMF (Hashd al-Shaabi) su ponovo u fokusu nakon iranskih balističkih napada na američke položaje u Jordanu i uzvratnih udara SAD i Saudijske Arabije na baze u Iraku. Te formacije, potpomognute Iranom, imaju značajan arsenal i političku mrežu koja ih čini teško uklonljivim i sposobnim da preusmere sukob na iračko tlo. Analitičari upozoravaju da Teheran koristi PMF da proširi i oteža vođenje rata, dok njihova autonomija povećava rizik od eskalacije.
Male milicije prete da uvuku Bliski istok u „večni rat“ — nasleđe Qassim Soleimanija
Mourners grieve at the grave of a Popular Mobilisation Forces fighter - Anmar Khalil/AP
Senka Qassim Soleimanija i dalje nadzire razvoj događaja na Bliskom istoku. Mreža šiitskih milicija koju je godinama oblikovao — Hashd al-Shaabi, poznata i kao Popularne mobilizacione snage (PMF) — pojavila se ponovo u prvom planu nakon što je Iran izveo seriju balističkih napada na američke položaje u Jordanu, a SAD i Saudijska Arabija uzvratile napadima na baze u Iraku.
Kako su PMF nastale i zašto su važne
PMF su formalno nastale u junu 2014. nakon fatve vrhovnog šijitskog autoriteta Alija Sistanija, koja je pozvala Iračane da podignu oružje protiv Islamske države. Desetine hiljada dobrovoljaca priključile su se borbi, a mnoštvo novih i starih šiitskih formacija konsolidovalo se pod imenom Hashd al-Shaabi.
The aftermath of a US-Saudi strike in the northern Iraqi Nineveh province on Wednesday - Zaid al-Obeidi/AFP via Getty Images
Uz iransku finansijsku i vojnu podršku, neke od ovih grupa izgradile su značajan arsenal — uključujući projektile velikog dometa i protivvazdušno oružje — i utvrdile se kao uticajne snage koje deluju i unutar i izvan institucija države.
Struktura i frakcije unutar PMF
Iza imena PMF krije se fragmentirana koalicija od oko 110.000–130.000 boraca raspoređenih u približno 68 grupa. Analitičari razlikuju tri glavna bloka:
Members of the PMF stand guard at a military base near the Iraqi-Syrian border in Al-Qaim - Ahmad al-Rubaye/AFP via Getty Images
- Atabat – jedinice vezane za Sistanija i najafsko teološko okruženje, koje se predstavljaju kao lojalne iračkoj državi.
- Waliyi – frakcije verne iranskom vrhovnom vođi, koje su često produkt Iranske revolucionarne garde i Quds snaga.
- Sadr – grupe povezane s Muqtadom al-Sadrom i njegovom (nepredvidivom) političkom bazom.
Pro-iranske waliyi frakcije, poput Kataib Hezbollah, Asaib Ahl al-Haq i Harakat al-Nujaba, predstavljaju najdirektniji instrument Teherana u Iraku i od strane SAD su označene kao terorističke organizacije.
Zašto su te milicije teško ukloniti
PMF su formalno integrisane u iračku državnu strukturu — finansiraju se iz državnog budžeta i nominalno su pod komandom premijera — ali su istovremeno duboko isprepletene s politikom, ekonomijom i lokalnim zajednicama. Njihovo prisustvo u parlamentu i veze sa političkim partijama otežavaju bilo kakvo „čišćenje" ili raspisivanje jednostavnih rešenja.
Prema oceni saradnika iz Teherana: „Ove male milicije nisu laki ciljevi, ili laki za uništenje, jer su pre svega zasnovane na ljudima — i to je njihova prednost.“
Strategija Irana i rizik eskalacije
Za Teheran su ove formacije instrument za projekciju moći i širenje sukoba izvan iranskog tla. Cilj može biti činjenje rata skupljim i neprijatnijim za SAD i njihove saveznike, otvaranje novih frontova i uključivanje dodatnih aktera. Analitičari upozoravaju da potpuno uništenje pro-iranskih frakcija u Iraku, iako tehnički moguće, predstavlja politički i strateški rizik koji bi formalno proširio rat na iračko tlo.
Zaključak
PMF ostaju jedan od ključnih, ali i najnepredvidivijih aktera u regionu. Njihova uloga — između državne integracije i nezavisnih, često iranski orijentisanih struktura — čini ih balansom moći koji može lako dovesti do daljeg širenja sukoba ako se tenzije nastave. Nasleđe Qassim Soleimanija, bez obzira na njegovu smrt, i dalje utiče na dinamiku sukoba u Iraku i šire.
Pomozite nam da budemo bolji.
