Nova studija u PNAS ukazuje da mnoga jezera na severnoj hemisferi mogu preći temperaturne pragove posle kojih gubitak zimskog leda naglo raste. Analiza 724 jezera (2000–2022) pokazuje da prolećno otapanje napreduje brže od jesenskog zaleđivanja, a prelazak opsega 7.3–19.8 °F (−13.7 do −6.8 °C) može ubrzati gubitak leda i do 22 puta. Pod scenarijem visokih emisija, udio ugroženih jezera mogao bi porasti sa 23% na 70%, a zimski led se skratiti za oko 40 dana, što ima velike posledice po ekosisteme i zajednice.
Alarm za jezera: Malo dodatnog zagrevanja može skratiti zimski pokrivač leda i do 40 dana
Photo Credit: Shi Kun
Iako zimski pokrivač leda na jezerima mnogima deluje kao prirodni znak sezone, on ima ključnu ulogu u regulisanju toplote, prodora svetlosti i uslova za život ispod površine. Nova međunarodna studija ukazuje da su mnoga jezera na severnoj hemisferi blizu temperaturnih pragova nakon kojih gubitak leda može naglo ubrzati.
Glavni nalazi
Rad objavljen u Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) zasnovan je na zapisima leda i podacima o vazdušnoj temperaturi za 724 jezera u periodu 2000–2022. Istraživači su otkrili da pad u pokrivaču leda nije nužno postepen: kada prosečna zimska temperatura pređe opseg od 7.3–19.8 °F (−13.7 do −6.8 °C), brzina gubitka leda može porasti i do 22 puta.
Jedno od ključnih zapažanja je da se prolećno otapanje pomera brže nego jesensko zaleđivanje, pa led nestaje ranije u proleće nego što se vraća u jesen. To znači da čak i blago dodatno zagrevanje može dovesti do znatnog skraćenja zimske sezone leda.
Projekcije i posledice
U scenariju visokih emisija, udeo jezera na severnoj hemisferi koja su prešla ove kritične temperaturne pragove mogao bi porasti sa 23% na 70% do kraja veka, a prosečni zimski pokrivač leda mogao bi se skratiti za oko 40 dana. Takve promene utiču na kvalitet vode, biodiverzitet (ribe, biljke i plankton), kao i na ljude koji koriste zaleđena jezera za ribolov, prevoz, rekreaciju i tradicionalne aktivnosti.
„Ispod ovih pragova, pokrivač leda reaguje postepeno. Kada se prag pređe, sistem ulazi u drugačiji režim gde svaki dodatni stepen zagrevanja izaziva disproporcionalno veliki gubitak leda,“ rekao je dr Zhou Jian, prvi autor studije.
Šta pokreće pragove?
Autori ističu da su ovi pragovi povezani pre svega sa velikim klimatskim uslovima—naročito zimskom vazdušnom temperaturom i refleksijom površine (albedom)—a manje sa oblikom ili dubinom pojedinačnih jezera. To znači da se regioni i planovi upravljanja vodnim resursima mogu bolje identifikovati koristeći klimatske i površinske parametre.
Implikacije za modeliranje i planiranje
Istraživači pozivaju da se u narednoj generaciji klimatskih i hidroloških modela uključe nelinearne osetljivosti (nagli prelazi) kako bi projekcije promena u slatkovodnim ekosistemima bile preciznije. Bez toga, modeli mogu potceniti rizik od naglih i velikih promena u pokrivaču leda.
Zaključak: Studija upozorava da su mnoga jezera srednjih geografskih širina na putu ka povećanoj ranjivosti i da će nastavak globalnog zagrevanja verovatno izazvati ozbiljne posledice po ekosisteme i lokalne zajednice koje zavise od stabilnog zimskog leda.
Pomozite nam da budemo bolji.
