Reka Wensum "Nestaje Pred Očima": Aktivisti Upozoravaju Na Pad Jednog Od 250 Krečnjačkih Potoka

Aktivisti iz grupe Wensum Riverkin upozoravaju da reka Wensum u Norfolku doživljava ozbiljan i dugotrajan pad zdravstvenog stanja usled kombinacije niskih protoka, zagađenja i sve toplijih i sušnijih leta. Reč je o jednom od približno 250 krečnjačkih potoka na svetu, ekosistemu koji je izuzetno osetljiv i biološki vredan.

Šta se dešava na terenu?

Na gornjim tokovima reke, između Lenwade i Lyng, aktivisti i meštani su zabeležili nagomilavanje mulja i sedimenta koji guši šljunkovite mrestilišne terene. Pojava prekomernog rasta trske (bur reed) ukazuje na povišene koncentracije nitrata i fosfata — znakove zagađenja koje često potiče sa poljoprivrednih površina i saobraćajnica.

Tim Ellis says silt from a section of river is clogging up the gravel beds where fish spawn [Owen Sennitt/BBC]

„Mislimo da je zaista žalosno što reka koju smo toliko dugo cenili jednostavno nestaje pred našim očima,“ kaže Tim Ellis, koji više od 40 godina posećuje obale Wensuma.

Posledice toplotnog talasa i niskih protoka

Tokom nedavnog talasa vrućine zabeležene su skoro 25°C na nekim mestima reke — dok bi tipična temperatura krečnjačkog potoka u normalnim uslovima trebalo da iznosi oko 10°C. Visoke temperature smanjuju rastvoreni kiseonik i doprinose masovnom uginuću riba; stotine leševa riba pronađene su duž obala u Norviču.

Jaka kiša nakon sušnog perioda mogla je, kako navode zvaničnici, isprati zagađivače sa površinskog odvođenja i dodatno pogoršati stanje. Takođe su zabeležena i cvetanja cijanobakterija (blue-green algae), koja dodatno smanjuju kiseonik u vodi.

Local TV crews filmed the moment the riffle was made in the early 1990s on a stretch of the river between Lyng and Lenwade [Owen Sennitt/BBC]

Uzroci i odgovori

Glavni faktori koji se pominju su:

• Vrlo niski protoci zbog dugog sušnog perioda;
• Zagađenje i oticanje sedimenta sa poljoprivrednog zemljišta i puteva;
• Prekomerno vađenje vode iz izvora, što dodatno smanjuje dotok i razređivanje zagađivača;
• Podizanje temperature vode usled klimatskih promena i lokalnih uslova.

Environment Agency (Agencija za zaštitu životne sredine) navodi da je Istočna Engleska doživela neke od najsušnijih petomesečnih perioda u poslednjih 150 godina. Agencija sprovodi uslove dozvola za oko 250 vlasnika dozvola za vađenje vode u regionu, a uvedene su i mere kao što su zabrane korišćenja creva (hosepipe ban) i ograničenja za vodovodne kompanije.

Jeremy Hadaway said the river temperature was much hotter than it should be, which could harm aquatic life [Owen Sennitt/BBC]

Akcije na terenu

Agencija je pokušavala da aerira kritične delove drugih reka u regionu i radi sa partnerima na obnovi staništa krečnjačkih potoka i smanjenju oticanja sedimenta i zagađenja. Kompanija Anglian Water je izjavila da ne vadi vodu iz gornjeg toka Wensuma, već nizvodno, te da radi na smanjenju ukupne ekstrakcije kako bi zaštitila ranjive tokove.

Zašto je ovo važno?

Krečnjački potoci su retki i biodiverzitetno bogati sistemi koji podržavaju jedinstvene biljne i životinjske vrste. Dugoročni pad zdravlja ovakvih voda utiče na riblji fond, kvalitet života lokalnih zajednica i opštu otpornost ekosistema na klimatske promene.

Zaključak: Rešavanje problema Wensuma zahteva kombinaciju hitnih kratkoročnih mera (aeracija, kontrola zagađenja nakon jakih padavina) i dugoročnih rešenja (smanjenje vađenja vode, agro-prakse koje sprečavaju ispiranje zemljišta, restauracija staništa). Aktivisti upozoravaju da bez snažnije zaštite i saradnje stanje može postati nepopravljivo.