Studija u PNAS pokazuje da topljenje leda na Antarktiku oslobađa istorijski akumuliranu živu, preokrećući kontinent iz rezervoara u aktivan izvor zagađenja. Akumulacija žive na šelfu Antarktičkog poluostrva porasla je za ~160% od industrijalizacije, dok su kopneni dotoci porasli ~550%, a razmena vazduh–more ~350%. Izvoz žive u otvoreni okean skočio je ~400%, što povećava rizik za morske lance ishrane i ribarstvo u Južnom okeanu.
Topljenje Antarktika Oslobađa Godinama Zarobljenu Živu — Pretnja Za Morske Lance I Ribolov
(Paul Souders/Stone/Getty Images)
Studija objavljena u časopisu Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) upozorava da topljenje leda na Antarktiku ponovo aktivira velike, istorijske rezerve žive i pretvara kontinent iz pasivnog "rezervoara" u aktivan izvor zagađenja.
Šta su istraživači otkrili?
Tim predvođen Chengzhenom Zhouom sa Peking University analizirao je sedimente sa kontinentalnog šelfa Antarktičkog poluostrva — najbrže topljenog dela kontinenta — i utvrdio zabrinjavajuće trendove: akumulacija žive na šelfu Antarktičkog poluostrva iznosi oko dvostruko više od globalnog proseka šelfova, a od početka industrijalizacije (sredina 1800-ih) porasla je za ~160%.
YouTube Thumbnail
Kako živa opet dospeva u okean?
Živa stiže na Antarktik atmosferskim prenosom i normalno učestvuje u ciklusu „atmosfera–okean“. Međutim, kako led topi i erodira, aktivira se dodatni put koji autori nazivaju "atmosfera–glacier–land–ocean" petljom — kroz koji se „legacy" živa koja je bila zaglavljena u ledu i kopnenim sedimenatima ponovo mobilizuje i ulazi u morske ekosisteme.
"Povezivanje ovih petlji povećalo je oslobađanje kopnene žive pokrenuto topljenjem leda za 550% i razmenu vazduh–more za 350%", navode Zhou i saradnici.
Koliki je obim i zašto je to važno?
Istraživanje navodi da se izvoz žive iz Antarktičkog poluostrva u otvoreni okean povećao za oko 400%, što znači da kontaminacija ne ostaje lokalna već može uticati na šire oblasti Južnog okeana i lance ishrane.
Major mercury (Hg) fluxes for the preindustrial period (1800s, Mg y−1) and the modern period (2000s, Mg y−1), including atmospheric deposition, air-sea exchange, cryospheric and terrestrial inputs, marine sedimentary processes, and ocean current export. (Zhou et al.,PNAS, 2026)
Svetka zdravstvena organizacija (WHO) svrstava živu među 10 najznačajnijih hemikalija po javno zdravlje, a naročito je opasna u obliku metilžive — neurotoksina koji se biouptake u planktonu, krilu, ribama i predatorima. Ranija istraživanja su već otkrila bakterije u antarktičkom morskom ledu sposobne za pretvaranje elementarne žive u metilživu.
Posledice za ekosisteme i ljude
Autori upozoravaju da bi povećana dostupnost žive mogla dovesti do rasta koncentracija metilžive u lancu ishrane Južnog okeana — od diatomeja i krila do riba poput Antarctic toothfish i većih predatora — što predstavlja rizik za divlje vrste i ribarstvo, kao i za bezbednost hrane u regionima koji zavise od morskih resursa.
Subscribe to ScienceAlert's free fact-checked newsletter
Šta dalje?
Iako su podaci jasni, naučnici ističu da je potrebno intenzivno praćenje, širenje uzorkovanja u drugim marginalnim morima Južnog okeana i modeliranje širenja kontaminacije putem morskih struja. Pošto su glavni uzroci povezani sa sagorevanjem fosilnih goriva i antropogenim emisijama žive, autori navode da se dugoročno smanjenje emisija i klimatske ambicije mogu smatrati ključnim merama za ublažavanje trenda.
Izvor: Zhou i saradnici, Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS), 2026.
Pomozite nam da budemo bolji.
