DARPA je pokrenula program SHINE kako bi razvila neinvazivne metode za ciljanu stimulaciju neuroplastičnosti u specifičnim neuronskim krugovima i pomogla oporavak nakon traumatskih povreda mozga (TBI). Program nastoji da obnovi oštećene puteve bez uticaja na zdrave delove mozga. Povećana učestalost TBI u američkim snagama, posebno usled eksplozija i ponovljene izloženosti, pojačava potrebu za ranijim otkrivanjem i novim tretmanima. SHINE je u ranoj fazi, pa su potrebna dalja ispitivanja pre kliničke primene.
DARPA Pokreće SHINE: Ciljani Neinvazivni Program Za Oporavak Nakon Traumatskih Povreda Mozga
US soldiers fire mortars during a training event at Fort Dix, New Jersey. Weapons like this have been associated with Traumatic Brain Injuries, or TBIs.Steven Roussel/US Army
DARPA, istraživačko krilo Pentagona, pokrenula je program SHINE sa ciljem da razvije neinvazivne alate koji bi mogli da pomognu povređenom mozgu da "ponovo oživi" i preusmeri oštećene neuronske veze, dok pritom štede zdrave oblasti mozga.
Šta je SHINE?
SHINE je skraćenica od "Selective Harnessing of Intrinsic Neuroplasticity Engineering". Program teži da precizno stimuliše neuroplastičnost u specifičnim neuronskim krugovima koji su pogođeni traumom, umesto da izaziva širu, globalnu promenu u mozgu koja može imati neželjene efekte.
Zašto je to važno?
Traumatske povrede mozga (TBI) predstavljaju jedan od najznačajnijih zdravstvenih izazova u američkoj vojsci. U poslednje vreme beleži se porast TBI slučajeva zbog eksplozija i „blast overpressure“ efekata prilikom napada dronovima i projektilima, ali i zbog ponovljene izloženosti artiljeriji, minobacačima i lansirnim oružjima. Pored vojnog konteksta, TBI pogađa i civile usled padova, saobraćajnih nesreća, fizičkih napada i kontaktnog sporta.
Stav stručnjaka
Prema Viku Bebarti, bivšem vojnom hitnom lekaru i danas strateškom lideru u Marcus Institute for Brain Health (University of Colorado Anschutz), vojna medicina je napredovala u tretmanu povreda, ali sada je prioritet zaštita mozga, rani nadzor izloženosti i razvoj novih, uključujući neinvazivne, terapija koje mogu da sačuvaju i unaprede kognitivne sposobnosti tokom karijere.
Trenutni izazovi i perspektiva
Postojeći pristupi koji podstiču neuroplastičnost — lekovi, radna terapija i stimulacija mozga — uglavnom ne ciljaju selektivno oštećene puteve. DARPA želi da usmeri terapiju tačno na pogođene neuronske krugove kako bi se minimizirale neželjene, široko rasprostranjene promene u mozgu.
Dijagnostika TBI je često izazovna jer mnoga oštećenja nisu jasno vidljiva standardnim snimanjima ili kliničkim testovima. Pentagon uvodi testove zasnovane na krvi i planira šire skrininge za procenu zdravlja mozga među pripadnicima službi.
Mogući efekti na pacijente
Osobe koje prežive TBI mogu se suočiti sa dugotrajnim problemima kao što su smetnje pamćenja, poteškoće sa koncentracijom, promene raspoloženja i motorički poremećaji. Ako SHINE uspe da precizno stimuliše oporavak pogođenih krugova, to bi moglo značajno unaprediti rehabilitaciju i kvalitet života preživelih.
Opreza i naredni koraci
SHINE je u ranim fazama istraživanja. Iako obećava ciljane, neinvazivne pristupe, potrebna su pažljiva klinička ispitivanja da bi se potvrdila efikasnost i bezbednost. Uspeh ovog programa mogla bi da donese značajne benefite vojnicima i civilima, ali će put od laboratorije do kliničke prakse verovatno biti dugo i kompleksno.
Zaključak: SHINE predstavlja ambicioznu inicijativu koja nastoji da iskoristi neuroplastičnost na precizniji način nego današnje terapije. Ako se pokaže delotvornim, može promeniti pristup lečenju traumatskih povreda mozga i unaprediti zaštitu onih koji su izloženi ponovljenim udarima i eksplozijama.
Pomozite nam da budemo bolji.
