Ovaj članak opisuje kako Kina integriše otvoreni kod u nacionalnu strategiju kako bi smanjila zavisnost od stranih tehnologija i ubrzala razvoj. Pokriva ključne inicijative — od RISC‑V i Open‑RAN do OpenHarmony i openKylin — i razmatra rizike oko open‑weight AI modela, licenciranja i međunarodnog poverenja. Zaključak naglašava da će pravila i standardi odlučiti ko će imati prednost u globalnoj tehnološkoj konkurenciji.
Kina Oblikuje Budućnost Otvorenog Koda — Od RISC‑V Do AI Modela
Chinese AI companies such as Minimax made a big splash during the World AI Conference in Shanghai in July 2026.AP Photo/Ng Han Guan
Otvoreni kod danas je temelj globalne digitalne ekonomije: od operativnih sistema i veb servera do baza podataka i enkripcionih protokola. Dok su SAD i Evropa dugo vodile razvoj otvorenog softvera, Kina aktivno gradi sopstvene alternative i uklapa otvoreni kod u državnu strategiju tehnološke nezavisnosti.
Državni i industrijski pokretači
Vladine agencije, akademske institucije i kompanije u Kini menjaju način na koji se softver razvija, licencira i primenjuje kako bi smanjile zavisnost od stranih tehnologija. Rani primeri uključuju Red Flag Linux i Kylin — države i vojne institucije su razvijale sopstvene operativne sisteme kao alternative stranom softveru.
Kako otvoreni kod služi strategiji
Otvoreni kod omogućava bržu prilagodbu i rekonfiguraciju tehnologije, posebno kada je pristup komercijalnim proizvodima ograničen sankcijama i izvoznih kontrolama. Nakon što je Huawei bio pogođen američkim ograničenjima, kompanija je iskoristila Android open‑source kod da održi funkcionalnost, a potom razvila HarmonyOS NEXT i objavila OpenHarmony kao otvorenu verziju.
Platforme, licence i standardi
Peking promoviše domaće platforme poput OpenAtom Foundation i Gitee (alternativa GitHub‑u), kao i otvorene operativne sisteme kao što su openKylin i openEuler. Istovremeno, Kina radi na otvorenim hardverskim standardima (npr. RISC‑V) koji smanjuju zavisnost od stranog intelektualnog vlasništva i otežavaju efekt izvoznih zabrana.
Telekomi, Open‑RAN i 6G
Kineske telekom kompanije, već vodeće u 5G, aktivno učestvuju u međunarodnim inicijativama o 6G i standardu Open‑RAN. Ti standardi imaju dalekosežne implikacije za sajber bezbednost i geostratešku konkurenciju, jer menjaju način na koji se mrežna oprema kombinuje i kontroliše.
AI could be a source of tension between U.S. President Donald Trump and Chinese President Xi Jinping when they meet in September.China Pool via Getty Images
Otvoreni AI modeli: open‑weight i rizici
U polju veštačke inteligencije fokus se sve više pomera na to ko vodi razvoj otvorenih modela. Glavni kineski modeli poput Qwen, DeepSeek, Kimi i GLM često su open‑weight (dostupni softver i konačni parametri), ali bez potpune transparentnosti o podacima za obuku i metodologiji. To otvara pitanja bezbednosti, autorskih prava i političke kontrole.
Bela kuća i kompanije iz Silicijumske doline nisu složne u pogledu otvorenih AI modela: postoje optužbe za nedozvoljenu «distilaciju» zaštićenih modela, predlozi za ograničavanje pristupa kineskim open‑weight modelima, kao i zabrane korišćenja nekih modela (npr. DeepSeek) u određenim državnim agencijama.
Licenciranje i jurisdikcija
Neki kineski modeli i licence uvode dodatne obaveze. Primeri: licence koje zahtevaju označavanje modela (Moonshot‑ov Kimi K3) ili zabrane upotrebe protivne "primenljivim zakonima" (MiniMax M3). Takođe su razvijene dvojezične licence pod državnim usmerenjima, kao što su Mulan Permissive Software License 2.0 i OpenAtom Model License 1.0 — obe na engleskom i kineskom, ali kineska verzija ima prevlast u slučaju sukoba tumačenja u kineskim jurisdikcijama.
Međunarodni okviri i poverenje
Usaglašeni međunarodni standardi i pravila mogli bi pomoći u izgradnji poverenja. Primeri relevantnih okvira su EU Akt o veštačkoj inteligenciji, UNESCO preporuke o etici AI, Hiroshima AI Process i međunarodni standardi poput ISO/IEC 42001. Takvi instrumenti mogu ponuditi dosledniji pristup upravljanju otvorenim AI modelima i otvorenim tehnologijama uopšte.
Zaključak: Kina koristi otvoreni kod kao strateški instrument za tehnološku nezavisnost i međunarodnu konkurenciju. To nudi prednosti u brzini razvoja i otpornosti na sankcije, ali postavlja pitanja poverenja, bezbednosti i pravne jasnoće koja će oblikovati globalnu digitalnu arhitekturu u godinama koje dolaze.
Ažuriranje: U tekst je uključena ispravka naziva organizacija povezanih sa ISO/IEC 42001.
Autor originala: Christopher K. Tong (University of Maryland, Baltimore County). Istraživanje je podržano stipendijom za sajber bezbednost države Maryland; Christopher K. Tong bio je savetnik.
Pomozite nam da budemo bolji.
