U Kini se tržište rada brzo menja zbog širenja AI: automatizacija utiče na programere, prevodioce, scenariste i dostavljače, dok se upotreba AI u industriji značajno povećava. Stručnjaci upozoravaju na rizik od gubitka radnih mesta i socijalne napetosti, ali i na potencijal automatizacije da ublaži posledice starenja stanovništva. Ključno je kako će politike, obrazovanje i prekvalifikacija odgovoriti na ove promene.
Kako AI Menja Tržište Rada u Kini: Otpusti, Niže Plate i Nove Prilike
A man walks by as workers rest near a board promoting Artificial Intelligence (AI) at the China International Supply Chain Expo in Beijing on June 25, 2026. (AP Photo/Andy Wong)(AP Photo/Andy Wong)
Programer Fei Zhaojun iz Pekinga prisetio se kako ga je šef upitao da li bi veštačka inteligencija mogla uskoro da zameni ljude u kodiranju. Dve nedelje kasnije ostao je bez posla zajedno sa oko 160 kolega — primer koji ilustruje kako AI, podstaknut državnim politikama, ubrzano menja kinesko tržište rada.
Brza primena i neposredne posledice
Kina aktivno promoviše primenu AI i robotike u mnogim sektorima, od softverskog inženjeringa i prevođenja do logistike i medijske produkcije. Preduzeća sve češće uvode AI modele i „agente“: prema firmi IDC, udio kineskih industrijskih preduzeća koja koriste te tehnologije skočio je na 47,5% prošle godine sa 9,6% u 2024. godini.
Fei Zhaojun, a former software engineer works on his computer at his home in Beijing on July 13, 2026. (AP Photo/Andy Wong)(AP Photo/Andy Wong)
"Čini se da u Kini postoji mnogo manje protivljenja AI-ju (nego drugde). Većina ljudi je ili pozitivna, neutralna ili blago zainteresovana za AI," kaže Shujing He, analitičarka u Plenum.
Primeri iz prakse
Humanoidni roboti već sortiraju pošiljke u nekim poštanskim centrima, roboti za dostavu hrane šire se gradovima, a generativni AI se masovno koristi u produkciji kratkih dramskih formi za mobilne telefone. Kineski mediji navode pad broja igranih kratkih i vertikalnih serija za oko 75% u prvom kvartalu u odnosu na isti period prethodne godine — znak da automatizovana produkcija menja tržište sadržaja.
Radnici poput Du Qinchuna, prevodioca iz Čengdua, primećuju kratkoročnu pojačanu potražnju (npr. za obuku modela), ali i dramatično snižavanje nadnica: "Plate su u industriji smanjene za više od polovine u odnosu na pre nekoliko godina."
Fei Zhaojun, a former software engineer speaks during an interview at his home in Beijing on July 13, 2026. (AP Photo/Andy Wong)(AP Photo/Andy Wong)
Rizici, neizvesnosti i socijalne posledice
Ekonomisti upozoravaju da, iako AI podiže produktivnost, on može imati disruptivan efekat na zapošljavanje i društvenu stabilnost. Eswar Prasad sa Cornella ističe da inovacije možda neće generisati dovoljan broj novih radnih mesta da nadoknade gubitke.
Izveštaj Međunarodne organizacije rada (ILO) ukazuje na to da su žene disproporcionalno izložene riziku gubitka posla zbog automatizacije, jer su češće zaposlene u oblastima pogodnim za automatizaciju, poput sklapanja elektronike.
Wang Zhicheng hold his book at a coffee shop in Beijing on Tuesday, Aug. 4, 2026. (AP Photo/Achmad Ibrahim)(AP Photo/Achmad Ibrahim)
Državna politika i demografski kontekst
Pod inicijativom "AI Plus" i petogodišnjim planom do 2030, kineska vlada podstiče integraciju AI u ekonomiju kako bi stekla konkurentsku prednost u odnosu na SAD. Analitičari ističu da će se AI u Kini možda širiti brže nego u drugim zemljama upravo zbog državne podrške.
Istovremeno, kineska ekonomija se suočava sa usporavanjem rasta, slabijom potrošnjom i dugotrajnim problemima na tržištu nekretnina, što dodatno narušava poverenje radne snage. Mlađi radnici posebno osećaju pritisak: stopa nezaposlenosti među osobama od 16 do 24 godine znatno je viša od opšte stope.
Visitors tour the exhibition booths operated with Artificial Intelligence (AI) at the China International Supply Chain Expo in Beijing on June 25, 2026. (AP Photo/Andy Wong)(AP Photo/Andy Wong)
Na duži rok, zamena radne snage automatizacijom može delimično ublažiti posledice starenja stanovništva. Prema procenama, do 2050. Kina će imati manje od dva radno sposobna odrasla lica po jednom penzioneru, pa automatizacija može postati ekonomska nužnost, a ne samo pretnja.
Kako se radnici prilagođavaju
Mnogi pojedinci kombinuju AI alate sa sopstvenim veštinama: Wang Zhicheng, bivši scenarista, koristi AI za brainstorming i proveru činjenica, ali smatra da su ljudi i dalje odlučujući faktor u konačnom izboru sadržaja. Fei sada snima vlogove i razmatra nove pravce karijere, dok drugi prelaze na honorarni rad, obuku ili profesionalnu prekvalifikaciju.
Zaključak: Transformacija koju donosi AI u Kini je brza i opipljiva — donosi i prilike i rizike. Njena šira društvena i ekonomska posledica zavisiće od politike zapošljavanja, sistema obrazovanja i sposobnosti radnika da se prekvalifikuju i iskoriste nove tehnologije.
____ Fu Ting iz Vašingtona i AP video producent Wu Jia iz Pekinga doprineli su izveštaju.
Pomozite nam da budemo bolji.
