Nova generacija otpornog brijesta: naučnici testiraju 6.000 stabala u Vermontu

Montpelier, Vermont (AP) — Bolest koja je u proteklom veku poharala milione američkih brijestova sada se koristi kao alat da se pronađu i umnože otpornije jedinke koje bi mogle vratiti stablo u pejzaže i ekosisteme.

U Vermontu, Leila Wilson, istraživačka ekologinja iz U.S. Forest Service, jedna je od naučnica koje vode projekat testiranja otpornosti na holandsku bolest brijesta. Tokom leta, stručnjaci Forest Service i The Nature Conservancy Vermont ubrizgali su spore holandske bolesti u oko 6.000 mladih brijestova kako bi utvrdili koje jedinke prirodno prežive infekciju.

Alex Stephenson, conservation information manager at The Nature Conservancy Vermont, injects a young elm tree with Dutch elm disease spores on May 19, 2026, in Benson, Vt. (AP Photo/Amanda Swinhart)(AP Photo/Amanda Swinhart)

Od testiranja do obnove

Preživeli primerci biće uključeni u program oplemenjivanja sa jasnim ciljem: povećati genetsku raznovrsnost brijestova otpornih na bolest i kasnije ih koristiti za restauraciju u šumama, priobalnim pojasevima i urbanim zelenim površinama.

Wilson objašnjava da će novo-propagirane sadnice biti zasađene u se­meno rasadnik (seed orchard) — ograđen prostor u kome će se negovati približno 15 godina, dok stabla ne počnu da proizvode seme koje se zatim može koristiti za obnovu.

Emily Powell, with the Appalachian Trail Conservancy, inoculates an ash tree with triennial booster shots, June 12, 2026, in Hot Springs, N.C. (AP Photo/Erik Verduzco)(AP Photo/Erik Verduzco)

Zašto je brijest važan?

Holandska bolest brijesta je gljivična infekcija koju prenose bube koraši. Gljivica blokira provodni sistem drveta i sprečava prijem vode, što vodi do uginuća. Upravo zbog toga danas je ređe videti visoka i stara brda brijestova u novoj engleskoj krajoliku nego nekada.

Ipak, brijest ima veliku ulogu u lokalnoj hidrologiji i biodiverzitetu. Kathleen Knight iz Forest Service objašnjava da brijest dobro podnosi poplave, može da izdrži hladne zime i deluje kao prirodni "sunđer" posle obilnih padavina, smanjujući rizik od erozije i katastrofalnih poplava duž rečnih sistema.

An American elm tree spreads its limbs in Portland, Maine, June 3, 2026. (AP Photo/Robert F. Bukaty)(AP Photo/Robert F. Bukaty)

"Cilj nam je vratiti te vrste u uloge koje su ranije imale u ovim sistemima," kaže Knight.

Kako ovo mesto u širem kontekstu?

Program za brijest deo je šire borbe protiv invazivnih štetočina i bolesti koje prete šumskim ekosistemima i industrijama poput seče šuma. Kao kontrast, kod jasena (ash) se primenjuje drugačiji pristup: Appalachian Trail Conservancy injektira insekticid u preostala jasenova stabla da bi ih zaštitila od zlatne sisačice johe (emerald ash borer). Organizacija je od 2016. tretirala oko 1.400 jasenova duž Puta Appalachian Trail.

Emily Powell iz Conservancy kaže da videti zdrava jasenova stabla kako i dalje doprinose strukturi i biodiverzitetu šume pokazuje da ciljane mere mogu pomoći očuvanju ključnih vrsta.

Leaves of an American elm, which can be identified by their serrated edges, is seen in Castine, Maine, June 9, 2026. (AP Photo/Robert F. Bukaty)(AP Photo/Robert F. Bukaty)

U Montpelieru, arborista Joseph Ferris stoji pored ogromnog brijesta starog od kraja 1800-ih i vidi u projektu razlog za optimizam. "To je podsetnik šta je moguće postići u urbanim sredinama," kaže on i dodaje da bi voleo da vidimo otpornost američkog brijesta primenjenu i u uređenim sadnjama duž ulica i obala reka.

Whittle je izvestio iz Portlanda, Maine.