USDA je deregulativno odobrila genetski modifikovanu liniju američkog kestena Darling 54, koja nosi gen iz pšenice za proizvodnju oksalat oksidaze i pokazuje veću toleranciju na trulež. Odluka uklanja jednu regulatornu prepreku, ali konačna javna distribucija zavisi od odobrenja EPA. Neki naučnici i organizacije, uključujući The American Chestnut Foundation, zahtevaju duža terenska ispitivanja zbog straha od neželjenih efekata na rast i dugoročnu otpornost. Paralelno se nastavlja i tradicionalno oplemenjivanje kao alternativa.
USDA Deregulativno Odobrila „Darling 54“ — Novi Korak ka Povratku Američkog Kestena, Ali Sa Oprezom
Photo Credit: iStock
Ministarstvo poljoprivrede SAD (USDA) formalno je deregulativno odobrilo liniju američkog kestena nazvanu Darling 54, što uklanja jednu od glavnih regulatornih prepreka za njenu buduću upotrebu u pokušajima obnove istočnih šuma SAD.
Šta je Darling 54? Darling 54 je genetski modifikovana linija američkog kestena razvijena na SUNY College of Environmental Science and Forestry (ESF). Istraživači su u ove sadnice umetnuli gen iz pšenice koji kodira enzim oksalat oksidazu. Taj enzim razlaže oksalnu kiselinu koju uzročnik kestenske truleži (gljiva Cryphonectria parasitica) koristi da ošteti biljno tkivo, pa stabla pokazuju veću toleranciju na bolest u eksperimentalnim uslovima.
Kratak istorijski kontekst
Pre pojave truleži, procenjivalo se da je u istočnim šumama Severne Amerike raslo oko 4 milijarde američkih kestena, od Ontarija do Misisipija. Gljiva je prvi put identifikovana 1904. u Bronx Zoo i brzo se proširila, praktično uklonivši najveći deo populacije kestena do sredine 20. veka.
Sagledavanje koristi i rizika
Za mnoge naučnike i zagovornike obnove šuma odluka USDA predstavlja važan korak: deregulisanje omogućava brži pristup daljim poljima testiranja i eventualnoj sadnji. Emma Kovak iz Breakthrough Institute-a je istakla da je ovo prvi slučaj da je genetski modifikovana organizacija sa ciljem ekološke obnove deregulativno odobrena od strane USDA.
Andrew Newhouse, direktor ESF-ovog Projekta za istraživanje i obnovu američkog kestena, rekao je: "Naši 'Darling' kesteni podnose trulež bolje nego bilo koji drugi potpuno američki kesteni koje smo testirali, pa mogu pomoći da se obnove neke ekološke veze koje je bolest prekinula."
Ipak, zabrinutosti ostaju. Godine 2023. organizacija The American Chestnut Foundation (TACF) povukla je podršku za ovaj konkretan projekat, navodeći primedbe u kojima se tvrdi da umetnuti gen može da je poremetio drugi gen, što bi moglo uticati na rast i preživljavanje. TACF je pozvala na duže i šire terenske testove kako bi se procenila dugoročna efikasnost i potencijalne neželjene posledice.
Važno je napomenuti da deregulisanje kod USDA ne znači i slobodnu distribuciju: stabla neće moći da se puste u javnu upotrebu dok ne dobiju i odobrenje od Agencije za zaštitu životne sredine (EPA). Stoga odluka USDA jeste značajan, ali ne i konačan korak.
Alternativni pristupi i dalji koraci
Paralelno sa DARLING 54, The American Chestnut Foundation nastavlja svoj dugogodišnji program konvencionalnog oplemenjivanja: ukrštaju američke kestene sa otpornim kineskim kestenima i koriste genomiku da izaberu potomke koji zadržavaju snažnu američku naslednost, a istovremeno stiču bolju otpornost na trulež. Zbog tradicionalnog karaktera tog pristupa, ta stabla ne zahtevaju savezni regulatorni pristanak pre puštanja u prirodu.
Za uspeh obnove kestena ključni su dugi terenski testovi na različitim lokacijama, praćenje genetskih i ekoloških učinaka i transparentna komunikacija sa javnošću. Neuspešan ili prerano sproveden plasman mogao bi narušiti poverenje u buduće biotehnološke projekte restorativne ekologije.
Zaključak: Deregulacija Darling 54 je potencijalno važan korak ka povratku američkog kestena u njegove nekadašnje šumske ekosisteme, ali pre nego što se krene u masovniju sadnju potrebni su dodatni testovi, odobrenje EPA i pažljivo praćenje uticaja na šumsku dinamiku i biodiverzitet.
Pomozite nam da budemo bolji.
