Egipatska „Žena Koja Vrišti“: Mumija Sa Licem Zaleđenim U Kriku Preko 3.000 Godina

Poznata samo kao „žena koja vrišti“, neimenovana mumija iz 18. dinastije Starog Egipta ima lice zaleđeno u izrazu nalik kriku više od 3.000 godina. Njeno otkriće i obilježeni izraz privlače pažnju i naučnika i šire javnosti, jer kombinuju zanos mumifikacione majstorije i nerešenu medicinsku zagonetku.

Istraživanje i korišćene metode

U modernoj reanalizi iz 2024. godine mumiju su ispitali mumijalni radiolog Sahar Saleem (Kairski univerzitet) i Samia El-Merghani (Ministarstvo turizma i antikviteta Egipta). Koristili su neinvazivne tehnike visokog rezolucije: rendgenske snimke, CT skeniranje, skenirajuću elektronsku mikroskopiju (SEM), Fourier-transform infracrvenu spektroskopiju (FTIR) i rendgensku difrakciju (XRD). Ove metode omogućile su detaljan uvid bez oštećenja ostataka.

Glavni nalazi

Istraživači su utvrdili da je žena bila visoka oko 1,52 m (približno 5 stopa) i umrla negde oko 48. godine života, sa znacima trošenja zuba i zglobova. Ruke su joj bile položene uz telo (ne prekrštene kao kod faraonskih mumija), što ukazuje da nije bila kraljevske krvi, iako su detalji mumifikacije pokazivali visok društveni status.

Mumija je bila tretirana luksuznim materijalima: uvezene smole i tamjan (navodno iz Punt-a), džuniper smola i specijalno izrađena perika od vlakana palme datule obojena crvenkastim hennom i posuta finim kristalnim prahom (kvarc, magnetit, albit). S obzirom na ove troškove, malo je verovatno da je obred mumifikacije bio zanemaren.

Zagonetka je ostala: organi su očigledno ostavljeni u telu, ali nije uočena vidljiva hirurška incizija koja bi objasnila ovaj postupak. To upućuje na mogućnost da su kasnije tehnike sušenja i vraćanja organa u telo mogle biti primenjene, ili da je rana bila diskretna i prekrivena materijalima.

Mogući medicinski uzroci smrti

Koliko je danas moguće zaključiti iz neinvazivnih analiza, nema jasnih tragova nasilja ili infekcije koje bi ostavile vidljive promene. Istraživači navode nekoliko verovatnih scenarija: akutni srčani napad, moždani udar, pucanje aneurizme — sva stanja koja mogu izazvati iznenadnu i intenzivnu bol, ali ostaviti malo arheološki prepoznatljivih znakova. Ujed zmije je razmatran, ali tokom pregleda nisu nađeni jasni tragovi ugriza.

Šta je kadaverični spazam?

Istraživači pretpostavljaju da je izraz lica možda rezultat kadaveričnog spazma — retke i slabo razumljene pojave u kojoj se pojedini mišići grčevito kontrahuju u trenutku smrti. Za razliku od rigor mortis-a (opšte ukočenosti nakon smrti), kadaverični spazam pogađa samo određene mišiće i može zalediti mimiku ili položaj tela u trenutku smrti. Ako su balsameri brzo postupili, mogli su zadržati tu kontrakciju pre nego što je popustila.

„Mumijin izraz lica koji vrišti u ovoj studiji može se tumačiti kao kadaverični spazam, što implicira da je žena umrla vrišteći od agonije ili boli“, navode autorke u radu objavljenom u Frontiers in Medicine. Dodaju da je moguće da su kontrahirani mišići sprečili balsamere da zatvore usta, pa je položaj usta sačuvan.

Zaključak

Balsameri su, verovatno nehotice, sputali trenutak smrti — poslednji grč — i tako sačuvali izraz koji i danas izaziva emocije i naučna pitanja. I pored naprednih tehnika snimanja i hemijske analize, tačan uzrok smrti ostaje neodređen, a mumija ostaje važan primer kako arheologija, istorija umetnosti i medicina zajedno istražuju prošlost.

Za čitanje dalje: studija u Frontiers in Medicine iz 2024. daje detaljan pregled nalaza i metoda; za širi kontekst o mumifikaciji pogledajte literaturu o praksama iz 18. dinastije i trgovini sa Punt-om.