Prof. dr Olusegun Alatise i ARGO dokumentovali su porast raka debelog creva u Nigeriji i pokazali da ciljane kolonoskopije mogu otkriti veći broj izlečivih slučajeva. Pilot‑studije su pokazale da kombinacija rektalnog krvarenja, gubitka težine i promene stolice efikasno usmerava skrining u uslovima sa ograničenim resursima. Tim radi na jeftinijem testu u urinu i učestvuje u kliničkim ispitivanjima imunoterapije, te se zalaže za veću edukaciju zdravstvenih radnika i javnosti.
„Ne ignorišite znakove upozorenja“: Kako program u Nigeriji otkriva rane slučajeve raka debelog creva i nudi praktična rešenja
Dr. Olusegun Alatise, center, and Dr. Peter Kingham -- shown with Dr. Zainab Yunusa-Kaltungo, left -- created the African Research Group for Oncology to improve training programs and expand opportunities for Africa-based research. - Memorial Sloan Kettering
Tri pacijenta iz okoline Ile‑Ife u jugozapadnoj Nigeriji — mali preduzetnik, univerzitetska predavačica i državni činovnik — prvobitno su pogrešno dijagnostikovani (upala slepog creva ili čir), a ispostavilo se da imaju rak debelog creva. Svi su do dijagnoze stigli kasno, morali su na velike operacije i dugačke hemoterapije. Njihove priče leče se u Obafemi Awolowo University Teaching Hospital kod prof. dr Oluseguna Alatisea.
Dr. Olusegun Alatise saw access to colorectal cancer screening as an efficient way to improve patients' lives. - Laila Johnson-Salami
Rastući problem i zašto je ranije otkrivanje ključno
Dok u SAD i zapadnoj Evropi dve od tri osobe s dijagnozom raka debelog creva prežive najmanje pet godina, u Nigeriji je ta stopa znatno niža — oko jedna od pet. Prema Alatiseu, glavni razlog velike razlike je kašnjenje u potrazi za lekom: pacijenti često čekaju dok se bolest ne proširi, a simptomi poput rektalnog krvarenja, gubitka težine i promene navika pražnjenja creva ostaju neprepoznati ili pogrešno lečeni.
Dr. Olusegun Alatise says his research group is trying to expand education for health providers while helping develop a screening test that could diagnose colorectal cancer by looking for metabolites in urine. - Laila Johnson-Salami
ARGO: lokalno vođena istraživanja i međunarodna saradnja
Prof. Alatise je, nakon obuke na Memorial Sloan Kettering (MSK) u Njujorku, zajedno sa dr Peterom Kinghamom osnovao African Research Group for Oncology (ARGO) 2013. ARGO danas obuhvata više od 20 lokacija u Nigeriji, ima preko 60 zaposlenih i blizu 10.000 pacijenata u različitim studijama. Projekti su dobili najmanje četiri granta od američkih Nacionalnih instituta za zdravlje (NIH).
Mayowa Ajayi says he had never even heard of colorectal cancer before he landed in the hospital. - Laila Johnson-Salami
Pilot‑studije i praktične preporuke za skrining
U prvoj pilot‑studiji 2014. godine 362 pacijenta sa rektalnim krvarenjem ponuđene su besplatne kolonoskopije — skoro 20% je imalo rak debelog creva, a 74% otkrivenih slučajeva bilo je u potencijalno izlečivom stadijumu, što je dvostruko više od istorijskog proseka. Istraživači su zaključili da samo rektalno krvarenje nije dovoljno specifično, ali da kombinacija krvarenja, gubitka težine i promene stolice značajno povećava verovatnoću bolesti i pomaže u ciljanoj upotrebi ograničenih resursa.
Dr. Olesugun Alatise operates at Obafemi Awolowo University Teaching Hospital in Ile-Ife, Nigeria. - Memorial Sloan Kettering
Javni angažman i obuka pružalaca zdravstvene zaštite
Tim je širio poruke putem radio‑emitovanja, flajera i neposredne obuke osoblja u lokalnim klinikama — podsećajući zdravstvene radnike kako da prepoznaju rizične kombinacije simptoma i brzo upute pacijente na kolonoskopiju. U pilotu su preko 300 ljudi upućeni na besplatne kolonoskopije, što je rezultiralo otkrićem četiri ranih karcinoma i 13 visokorizičnih prekanceroznih polipa koji su lako odstranjenI.
Inovacije i klinička ispitivanja
ARGO radi sa MSK i Univerzitetom Alberte na razvoju jeftinijeg testa koji detektuje metabolite u urinu kao potencijalni skrining alat. Istovremeno pokrenuto je i kliničko ispitivanje imunoterapije sa tislelizumabom — lek je posebno obećavajući kod pacijenata sa specifičnim genetskim potpisom koji je, prema dosadašnjim podacima, tri puta učestaliji u Nigeriji nego u SAD.
Prepreke i praktične posledice
Glavne prepreke širem uvođenju skrininga su troškovi (standardna cena kolonoskopije iznosi oko polovinu prosečne mesečne plate u Nigeriji), stigmatizacija bolesti, verska uverenja, te logističke barijere poput nedostatka prevoza. Ipak, pilot‑program pokazuje da ciljane intervencije i edukacija pružaju brze, merljive koristi.
Poruka pacijentima: Ako imate rektalno krvarenje, ne gubite vreme — naročito ako primetite i gubitak težine ili promenu navika pražnjenja creva. Ranija dijagnoza često znači mogućnost izlečenja.
Koordinatori i istraživači: Prof. dr Olusegun Alatise (Obafemi Awolowo University), dr Peter Kingham (MSK), dr Tajudeen Mohammed, Chris Bamidele i tim ARGO.
Pomozite nam da budemo bolji.
