Sažetak: Nova analiza podataka sa Junoa pokazuje da Io zrači znatno više toplote nego što su ranije procene ukazivale — po nekim procenama i stotinama puta više. Otprilike polovina toplote potiče samo iz 17 od 266 poznatih vulkanskih izvora, što ukazuje na snažnu lokalizaciju toplotnog toka. Ranije procene su bile preniske zato što su se oslanjale na M-pojas JIRAM instrumenata koji ističe samo najtoplije tačke, dok hladnije, ali prostranije površine ostaju "skrivene". Iako ovo menja interpretaciju podataka, postojanje globalnog magmatskog okeana ostaje otvoreno i zahteva dodatna posmatranja ili specijalizovane misije.
Io možda stotinama puta topliji nego što se misli — nova analiza podataka sa Junoa
Kratki rezime: Analiza podataka sa NASA-ine letelice Juno pokazuje da Jupiterov mesec Io može zračiti znatno više toplote nego što su ranije procene ukazivale — po nekim procenama i stotinama puta više. Ključna promena dolazi iz drugačijeg tumačenja infracrvenih merenja instrumenta JIRAM i šireg termalnog modeliranja.
Šta su naučnici otkrili?
Naučnici koji rade sa podacima sa Junoa utvrdili su da oko polovine ukupne emitovane toplote Io-a dolazi iz samo 17 od 266 poznatih vulkanskih izvora. To ukazuje na snažnu koncentraciju toplotnog toka u ograničenim regionima, umesto na ravnomerno raspoređeni, mesec-široki izvor toplote.
Zašto su ranije procene bile preniske?
Problematika leži u interpretaciji podataka iz M-pojasa infracrvenog spektra koje prikuplja instrument Jovian InfraRed Auroral Mapper (JIRAM) na Junu. M-pojas je veoma osetljiv na najviše temperature i naglašava najsjajnije, najvrelije delove vulkana. Ranije analize su se previše oslanjale samo na te vršne vrednosti, zanemarujući hladnije, ali znatno opširnije površine koje takođe emituju toplotu.
„To je kao procenjivanje jačine logorske vatre posmatranjem samo plamena, a ne žeravice koja daje većinu toplote“, rekao je Federico Tosi iz Nacionalnog instituta za astrofiziku (INAF).
Nova interpretacija termalnih struktura
Ponovnim modelovanjem termalnih površina i detaljnijom analizom JIRAM podataka, tim je utvrdio da mnogi vulkani na Io-u imaju vruć, sjajan spoljašnji prsten i hladniju, čvrstu središnju koru. Iako središnja kora emituje manje u M-pojasu, zbog veće površine ona značajno doprinosi ukupnom toplotnom toku—tako da se ukupna emitovana toplota može pokazati do stotina puta većom nego što je procenjivano analizom M-pojasa samog.
Implikacije za hipotezu o globalnom magmatskom okeanu
Otkriće menja način na koji se interpretiraju podaci u vezi sa mogućim postojanjem globalnog magmatskog okeana ispod površine Io-a. Ipak, autori naglašavaju da ovo istraživanje ne dokazuje ni da okean ne postoji — već ukazuje da se dokaz za takav okean ne može pouzdano izvesti iz samih M-pojas merenja.
Šta dalje?
Juno je 2023. i 2024. napravio najbliža i najdetaljnija posmatranja Io-a do danas, ali zbog promene orbite takvi bliži prolazi (sa uporedivom rezolucijom) verovatno neće biti ponovljeni u skorije vreme. Buduće misije u Jovijanskom sistemu, poput ESA-inog JUICE i NASA-ine Europa Clipper, biće fokusirane pre svega na Ganimed i Europu i neće moći da posmatraju Io sa istim prostor-ritmičnim detaljima.
Autori ističu da su dalja posmatranja Io-a i eventualne misije posvećene upravo tom mesecu ključne kako bi se direktno uvidelo šta pokreće najintenzivniji vulkanizam u Sunčevom sistemu.
Objava: Rad je objavljen 5. novembra u časopisu Frontiers in Astronomy and Space Sciences.
Pomozite nam da budemo bolji.
