Forenzička analiza otkriva: mađarski vojvoda Béla od Macsóa brutalno ubijen u koordinisanom atentatu

Zašto je otkriće važno

Forenzička analiza skeleta starog oko 750 godina pokazuje da je mađarski vojvoda Béla od Macsóa ubijen u izuzetno nasilanom, verovatno planiranom napadu. Naučni tim je detektovao najmanje 26 povreda nastalih oko vremena smrti — devet na lobanji i 17 na drugim kostima — kao i tragove korišćenja najmanje dva različita oružja.

Kako je otkriveno

Ostaci mladog muškarca pronađeni su 1915. u dominikanskom manastiru na Ostrvu Margit u Dunavu kod Budimpešte. Kosti su nestale tokom Drugog svetskog rata, a ponovo su otkrivene 2018. u Mađarskom prirodnjačkom muzeju. Zbog neizvesnosti identiteta, tim predvođen prvim autorom Tamásom Hajduom (Eötvös Loránd University) pokrenuo je detaljnu forenzičku, arheološku i genetiku istragu.

Datiranje i ishrana

Prvo radiougljenično datiranje dalo je stariji rezultat od očekivanog, što je iznenadilo istraživače. Analiza mikrofosila u zubnom kamencu otkrila je prisustvo žitarica i značajnu konzumaciju vodenih životinja, osobina tipične za plemićke ishrane tog doba. Zbog tzv. rezervoarskog efekta (uticaj starog ugljenika iz morskih izvora) ishrana bogata morskim namirnicama može pomeriti radiougljenično datiranje; korigovanjem tog pomaka, datumi su se uklopili u istorijski okvir 13. veka.

Genetska identifikacija

DNK poređenje kostura sa materijalom iz poznatih uzoraka povezanih sa kraljevskim lozama (uključujući uzorke povezane sa kraljem Béla III i istorijskim pratiljama iz dinastije) dalo je snažne dokaze da su ostaci zaista unuk kralja Béle IV, pa ih istraživači identifikuju kao Bélu, vojvodu od Macsóa.

Forenzička rekonstrukcija napada

Osteotraumatološka analiza, koju je komentarisao koautor Martin Trautmann (Univerzitet u Helsinkiju), ukazuje na koordinisan napad najmanje troje napadača i najmanje dva tipa oružja — sablja i dugi mač. Redosled povreda rekonstruisan je prema preklapanju udaraca i biomehanici tela: prvi udarci su verovatno došli sprijeda u predelu glave i gornjeg dela tela; potom je vojvoda pogođen sa strane, pa je pao i udario glavom; zatim su mu naneti defanzivni udarci po rukama, a konačni ubod u leđa verovatno je paralizovao žrtvu pre završnih udaraca u glavu.

Dubina i raspodela rana, kao i veliki broj povreda koje znatno premašuju ono što je potrebno za ubistvo (forenzički fenomen poznat kao overkill), ukazuju na napad iznet s jakim neprijateljskim emocijama i verovatno lično motivisanu osvetu ili politički motivisan atentat.

Istorijski kontekst

Istorijski izvori pominju da je u atentatu na Bélu mogao učestvovati plemić Henrik Kőszegi i njegova koalicija. Béla i Kőszegi su prvobitno bili saveznici, ali su njihovi odnosi narušeni nakon poraza u bici, što je moglo dovesti do eskalacije sukoba u okviru rivaliteta mađarskog plemstva sredinom 13. veka.

Eleanor Graham, forenzička naučnica sa Northumbria University, ističe da su tvrdnje studije "odgovarajuće omeđene i podržane naučnim dokazima" i da forenzička procena dobro korelira sa istorijskim izveštajima.

Zaključak

Multidisciplinarna studija — koja kombinuje arheologiju, forenziku, mikrobiološke analize i genetiku — pruža ubedljive dokaze da su ostaci zaista pripadali Béli od Macsóa i otkriva detalje brutalnog, koordinisanog atentata. Rad je objavljen u februarskom izdanju časopisa Forensic Science International: Genetics za 2026. godinu.

Napomena: Iako su rezultati snažni, deo zaključaka oslanja se na interpretacije povreda i korekcije radiougljeničnog datiranja usled ishrane; takve metode su standardne, ali uvek zahtevaju oprez pri tumačenju istorijskih događaja.