Mikroskopski „magnetni GPS“: fosili otkrivaju kako su drevna stvorenja mogla navigirati

Mikroskopski magnetitni fosili sugerišu postojanje unutrašnjeg "GPS‑a" kod drevnog morskog organizma

Mikroskopske magnetske čestice pronađene u sedimentima na dnu severnog Atlantika mogle bi predstavljati delove unutrašnjeg sistema za orijentaciju kod nekog drevnog morskog stvorenja, tvrde naučnici. Čestice su izrađene od snažnog gvožđevog minerala magnetita i oko su 50 puta manje od širine ljudske dlake.

Istraživači su prikupili uzorke koji datiraju i do 97 miliona godina, a u novoj studiji su pomoću trodimenzionalnih snimaka detaljno proučili jedan primerak star oko 56 miliona godina oblikovan poput malog rolnog sladoleda. Unutrašnjost te čestice otkrila je zatvorenu petlju magnetizacije nalik vrtlogu — strukturu optimizovanu za detekciju jačine i pravca Zemljinog magnetnog polja.

Zemljino magnetno polje nastaje kretanjem rastaljenog gvožđa u jezgru planete i pruža dinamične, prostorne varijacije u intenzitetu i smeru. Prema autorima studije u časopisu Communications Earth & Environment, velika magnetizacija ovog primetka ukazuje da bi on mogao služiti za geolokaciju — dakle da je organizmu omogućavao ne samo da zna gde je sever, već i da prepozna približnu lokaciju.

"Velika magnetizacija znači da je čestica optimizovana da detektuje varijacije u jačini Zemljinog magnetnog polja sa mesta na mesto, što je ključ za izgradnju prirodnog 'GPS sistema'", rekao je prof. Rich Harrison (University of Cambridge), ko‑vođa studije.

Identitet organizma kojem su čestice pripadale ostaje nepoznat jer nisu pronađeni povezani telesni ostaci. Istraživači navode da bi logično bilo da potiču od relativno čestog migratornog organizma — kao moguću opciju navode jegulje, koje poznato migriraju preko velikih razdaljina između Sargaso mora i obala Evrope i Afrike. Alternativno, izvor može biti mikrob: čestice liče na magnetosome — magnetitne strukture koje proizvode neke bakterije, iako su one obično oko 20 puta manje.

Neke bakterije koriste lance magnetosoma da se poravnaju sa magnetskim poljem i pronađu odgovarajuću dubinu vode. Kod višestaničnih organizama mehanizam magnetorecepcije je i dalje nejasan: čestice su često izuzetno male i retke, što otežava njihovo otkrivanje u telu.

"Ako su ove čestice bile povezane sa magnetoreceptivnim ćelijama, njihovo preorijentisanje u odnosu na polje moglo je stvarati mehanički ili električni signal koji organizam koristi za detekciju intenziteta i pravca polja", rekao je Sergio Valencia (Helmholtz‑Zentrum Berlin), ko‑vođa studije.

Otvorena su važna pitanja: da li su ove strukture zaista biogene (potekle iz živih organizama), koji je bio tačan izvor i kako je takav sistem bio povezan sa nervnim ili senzornim mrežama organizma. Naredna istraživanja, uključujući pronalaženje sličnih čestica u kontekstu organskog tkiva ili više primeraka povezanim sa fosilnim ostacima, pomoći će da se potvrdi ova intrigantna hipoteza.

Zaključak: Studija donosi snažne dokaze da su neke drevne magnetitne čestice mogle imati funkciju magnetorecepcije optimizovanu za geolokaciju, ali konačan identitet izvora i detaljan biološki mehanizam ostaju predmet daljih istraživanja.