JWST je skoro 37 sati kontinuirano posmatrao egzoplanet WASP‑121b (Tylos) i otkrio da njegova atmosfera curi u svemir, stvarajući dva ogromna helijumska repa koji pokrivaju gotovo 60% orbite. Posmatranje otkriva postojan i široko rasprostranjen izlaz gasa, a prisustvo dvostrukih repova predstavlja izazov za postojeće modele. Nalazi naglašavaju potrebu za 3D simulacijama i mogu pomoći da se razume kako atmosferski gubici utiču na evoluciju planeta.
Rekord JWST‑a: Egzoplanet Tylos Izbacuje Dva Ogromna Helijumska Repa
illustration of exoplanet WASP-121b, or Tylos, with its double helium tail spanning nearly 60 percent of its orbit around its parent star.
Otprilike 880 svetlosnih godina od Zemlje, egzoplanet WASP‑121b, poznat i kao Tylos, pokazao je spektakularan fenomen: njegova atmosfera polako curi u svemir i formira dva ogromna helijumska repa koji se protežu više od polovine orbite planete.
Istraživači su posmatrali Tylos gotovo 37 sati uzastopno pomoću instrumenta Near‑Infrared Imager and Slitless Spectrograph (NIRISS) na svemirskom teleskopu James Webb. To je prvo kontinuirano praćenje atmosferskog odliva tokom više od jedne pune orbite i donelo je novo, detaljnije razumevanje procesa izliva atmosfere.
An illustration of exoplanet WASP-121b, or Tylos, and its star. (NASA, ESA, and G. Bacon/STSci)
Šta su otkrili
Tim je tražio apsorpciju helijuma u infracrvenom delu spektra — pouzdan znak atmosferskog curenja — i otkrio da helijumska izmaglica zauzima gotovo 60% orbite WASP‑121b. Umesto jednog repa, otkrivena su dva odvojena toka helijuma: jedan koji zaostaje iza planete i drugi koji se očigledno pruža ispred nje. Zajedno, ta dva repa zauzimaju površinu veću od 100 puta prečnika same planete.
"Bili smo izuzetno iznenađeni koliko dugo je izlaz helijuma trajao," kaže vodeći autor Romain Allart iz Trottier Institute for Research on Exoplanets i Université de Montréal. "Ovo otkriće otkriva složene fizičke procese koji oblikuju atmosfere egzoplaneta i njihovu interakciju sa zvezdnim okruženjem."
Mogući uzroci i značaj
Postojeći modeli lako objašnjavaju jedan rep — rezultat kombinacije zračenja i zvezdanog vetra — ali dvojni rep zahteva složenije tumačenje. Istraživači sugerišu da zračenje i zvezdani vetar mogu tvoriti zaostali rep, dok gravitacija zvezde i dinamika orbitalnog kretanja mogu usmeriti ili saviti drugi tok tako da deluje "ispred" planete.
Subscribe to ScienceAlert's free fact-checked newsletter
Razumevanje ovakvih 3D struktura atmosferskog izliva je ključno: dugoročni gubitak laganih gasova poput vodonika i helijuma može promeniti masu i sastav planeta, pa čak i dovesti do preobražaja velikih gasnih džinova u manje, Neptun‑slične svetove ili ogoljene stene.
Šta sledi
Autori pozivaju na dodatna posmatranja i napredne 3D simulacije kako bi se razjasnio nastanak dvostrukih repova i interakcije sa zvezdom. Studija je objavljena u časopisu Nature Communications, a otkriće predstavlja važan podsticaj za preispitivanje modela atmosferskog gubitka.
Brza činjenica: WASP‑121b ima orbitalni period od oko 30 sati — njegova "godina" traje otprilike kao jedan zemaljski dan — što pojačava uticaj zvezdinog zračenja i dinamičkih efekata.
Pomozite nam da budemo bolji.
