DNK iz 4.000 godina stare ovce otkriva prenositelja najranije poznate kuge

Tim istraživača pronašao je DNK bakterije Yersinia pestis na zubu jedne 4.000 godina stare pripitomljene ovce sa nalazišta Arkaim u Južnim Uralima. Ovo je prvo pouzdano otkriće linije kuge iz kasno-neolitsko-bronzanog perioda (LNBA) u domaćoj životinji i otvara nove perspektive o tome kako se bolest širila pre nego što je postala prenosiva preko buva u srednjem veku.

Kako su otkrili bakteriju

Arheolozi su analizirali fragmente drevne DNK iz kostiju i zuba goveda, koza i ovaca u okviru velikog projekta za praćenje migracija domaćih životinja iz Plodnog polumeseca preko Evroazije. Stari uzorci DNK obično su snažno fragmentisani i zagađeni mikroorganizmima, što istraživačima predstavlja i izazov i priliku — moguće je pronaći patogene koji su zaražavali stoku i njihove čuvare.

DNA ofY. pestishas been found in the remains of a domesticated sheep, to add to detections in ancient humans across Eurasia, at Late Neolithic Bronze Age (LNBA) sites. (Light-Maka et al.,Cell, 2025)

„Kada testiramo DNK stoke u drevnim uzorcima, dobijamo složeni genetski sup koji uključuje kontaminaciju,“ kaže Taylor Hermes sa Univerziteta Arkansas. „To može otežati dobijanje jasnog signala o samoj životinji, ali takođe omogućava otkrivanje patogena.“

Zašto je nalaz značajan

DNK Y. pestis pronađena je na jednom zubu ovce iz Arkaima i pripada LNBA liniji koja u tom periodu nije bila sposobna da koristi buve kao vektore. Do sada je isti soj pronađen u ljudskim ostacima na udaljenim lokacijama, što je izazivalo pitanja kako se bolest širila preko velikih razdaljina pre pojave buva-prenosa.

Pronalazak u domaćoj ovci podupire hipotezu da su stočarske životinje mogle posredovati prenos između divljih rezervoara i ljudi — na primer kontaktom sa inficiranim divljim životinjama ili preko kontaminacije stada. Autori studije, uključujući Ian Light-Maka iz Instituta Maks Plank, naglašavaju i mogućnost obrnute transmisije (sa ljudi na ovce), pa zaključuju da je verovatno reč o dinamičnoj interakciji ljudi, stoke i još neidentifikovanog prirodnog rezervoara.

Conceptual scenario of the LNBA lineage transmission concluded from sheep- and human-derivedY. pestisgenomes. (Light-Maka et al.,Cell, 2025)

Mogući prirodni rezervoar i istorijski kontekst

Istraživači navode kao kandidate za prirodni rezervoar glodare stepâ ili selice poput ptica, ali ga još nisu identifikovali. Nalaz je posebno zanimljiv zbog konteksta: Arkaim je povezan sa Sintaštinskom kulturom, društvom poznatim po jahanju, naprednim bronzanim oružjima i širenju populacija na Stepama. U isto vreme kad je živela ova ovca, Sintašta su počinjali da šire stada i pokrivaju veće teritorije, što je moglo povećati izloženost divljim vrstama koje nose bakteriju.

Ograničenja i dalji koraci

Autori upozoravaju da je teško rekonstruisati kompletnu ekologiju LNBA linije na osnovu jednog genoma. Drevni uzorci životinja često su loše očuvani (mnogi su ostatci domaćih obroka i bili su termički obrađeni), a raniji nalazi Y. pestis u životinjama — srednjovekovna pacovica i neolitski pas — bili su previše fragmentisani da bi dali pouzdane zaključke.

Subscribe to ScienceAlert's free fact-checked newsletter

Studija je prvo objavljena kao preprint, a potom prošla stručno recenziranje i objavljena je u časopisu Cell. Istraživanje otvara nova pitanja o ulozi stoke u širenju prehistorijskih epidemija i ukazuje na potrebu za dodatnim uzorcima iz različitih regiona kako bi se razjasnila uloga prirodnih rezervoara i putevi transmisije.

Zaključak: Nalaz DNK Y. pestis u ovci iz Arkaima predstavlja važan korak ka razumevanju širenja najranije poznate kuge i sugeriše da su interakcije ljudi i stoke, zajedno sa nepoznatim rezervoarima, bile ključne za prenos bolesti kroz bronzano doba.