Kina je pre deset godina ukinula politiku „jednog deteta“, ali mere za podsticanje rađanja nisu preokrenule trend pada nataliteta. Državne subvencije — od bonusa do besplatnog predškolskog obrazovanja — nisu dovoljne da pokriju visoke troškove odgajanja dece i ne rešavaju dugoročne strukturne probleme. Strah od starenja društva, visoka nezaposlenost mladih i neravnomeran teret na ženama ostaju glavne prepreke za veće stope rađanja.
Deset godina posle ukidanja politike „jednog deteta“: Zašto kineski podsticaji ne zaustavljaju pad nataliteta?
People cycle past a mural promoting the "one-child" policy on a Beijing street in 1996. - Will Burgess/Reuters
Welkin Lei, 30-godišnjak iz Pekinga, u slobodno vreme pravi proračune na papirnim ubrusima dok razmišlja da li da sa suprugom ima drugo dete. Njihov trogodišnji sin zahteva plaćeni čuvanje dok oboje rade, a buduće obaveze prema sve starijim roditeljima dodatno opterećuju odluku – tipičan scenarij koji ilustruje širi demografski problem s kojim se suočava Kina.
Medical workers take care of new-born babies at a hospital in Guizhou province's Tongren City on New Year's day last year. - VCG/Getty Images
Deset godina promena, malo rezultata
1. januar označio je deset godina otkako je Kina ukinula zloglasnu politiku „jednog deteta“. Iako je država u međuvremenu ukinula stroga ograničenja i uvela niz mera za podsticanje rađanja, ti napori nisu preokrenuli trend: stanovništvo je opadalo tri godine do 2024, a blagi porast rođenih te godine nije bio dovoljan da nadmaši broj umrlih.
A family walks through the Nanjing Road shopping district in Shanghai in 2016. - Qilai Shen/In Pictures/Getty Images
Podaci i projekcije
Populacija Kine danas iznosi približno 1,4 milijarde ljudi; osobe starije od 60 godina čine više od 20% stanovništva, a Ujedinjene nacije procenjuju da bi njihov udeo mogao da poraste do približno polovine populacije do 2100. godine. Ti podaci nose dugoročne implikacije za rast, potrošnju i strateške ciljeve Pekinga.
A man checks a job advertisement at a job fair in Hebei province's Shijiazhuang in 2024. - Florence Lo/Reuters
Šta država radi
U pokušaju da podstakne rađanje, država je prešla na pro-natalistički kurs: od 1. januara uveden je PDV na kondome i druge kontraceptive, dok su centralne vlasti uvele godišnje gotovinske bonuse od 3.600 juana (oko 500 USD) za porodice sa decom mlađom od tri godine, pojednostavile registraciju braka, najavile besplatni javni predškolski program i cilj da eliminišu direktne troškove porođaja do 2026. Takođe je objavljen nacrt zakona o regulaciji usluga nege dece.
Children play in a residential community in Beijing in 2015. - Zhang Peng/LightRocket/Getty Images
Zašto to ne deluje
Stručnjaci i građani navode više suštinskih prepreka: visoki troškovi stanovanja i školovanja, percipirana ekonomska nesigurnost, trajno visoka nezaposlenost mladih i neravnomeran teret nege dece koji pada na žene. Mnogi smatraju da postojeće subvencije i olakšice predstavljaju samo kap u moru u odnosu na stvarne troškove odgajanja deteta, posebno u velikim gradovima kao što su Peking i Šangaj.
A young girl sits alone on a set of steps in the megacity of Chongqing in 2024. - Cheng Xin/Getty Images
"Troškovi podizanja dece u velikim urbanim sredinama su previsoki, a subvencije deluju kao kap u moru," kaže 34-godišnja Mi Ya, koja koristi pseudonim.
Generacijska promena stavova dodatno komplikuje situaciju: ljudi su navikli na život s jednim detetom, a sve više žena bira karijeru i nezavisnost umesto da prihvati tradicionalnu ulogu koja podrazumeva i nesrazmeran teret porodičnog rada.
Druge posledice i državne strategije
Nasleđe politike „jednog deteta“ uključuje rodni disbalans i generaciju bez braće i sestara koja danas često ostaje jedina podrška za starije roditelje—u zemlji gde je socijalna mreža neujednačena. Vlada pokušava da ublaži posledice reformama penzionog sistema, pomeranjem starosne granice za penziju i ubrzavanjem automatizacije u industriji kako bi nadomestila pad radne snage.
Procene stručnjaka
Analitičari poput Yanzhong Huanga ocenjuju da će ekonomske posledice smanjenja radne snage i rastućih troškova staranja biti "duboke", dok ekonomista Yao Yang smatra da je preokret nataliteta verovatno nepovratan: "Da smo promenili politiku pre 20 godina, bilo bi bolje. Sada je kasno."
Ljudi i osećanja
Za mnoge koji su živeli pod politkom „jednog deteta“, razmišljanje o prošlim izborima budi žaljenje i pitanja: neki bi želeli više dece da su imali tu mogućnost, drugi danas odbijaju pritisak da rađaju zbog ličnih i ekonomskih razloga. Viralni slogani iz pandemije poput "Mi smo poslednja generacija" odražavaju širi osećaj beznade i frustracije kod mladih.
Zaključak: Kina je u deset godina od ukidanja politike „jednog deteta“ promenila retoriku i uvela niz mera za podsticanje rađanja, ali bez sistemskih i dubokih promena u ekonomiji, tržištu rada i socijalnoj zaštiti ti podsticaji najverovatnije neće vratiti brojne porodice koje su se već prilagodile životu sa jednim detetom.
Pomozite nam da budemo bolji.
