Naučnici sa stanice Amundsen-Scott na Antarktiku su početkom 2026. premestili marker koji označava položaj geografskog Južnog pola, jer se led ispod njega pomera oko 10 metara godišnje. Geografski Južni pol je fiksna tačka na osi Zemlje i razlikuje se od magnetnih polova, koji se stalno pomeraju zbog promena u zemljinom jezgru. Premestanje markera je simboličan događaj koji podseća na dinamičnost ledenog pokrivača i rizike destabilizacije glečera zbog toplijih morskih voda.
Južni pol se pomerio — zašto su naučnici premestili marker na Antarktiku
Flags mark the ceremonial South Pole.
Dok je svet ulazio u 2026. godinu, osoblje američke istraživačke stanice Amundsen-Scott obeležilo je Novu godinu i istovremeno premestilo marker koji pokazuje položaj geografskog Južnog pola — simboličan čin koji razotkriva važno geofizičko činjenje: marker mora da se pomera jer se led ispod njega stalno pomera.
Šta je pomereno i zašto?
Geografski Južni pol predstavlja tačku na Zemljinoj osi oko koje se planeta okreće i kao takav je fiksna geometrijska pozicija. Međutim, oznaka (marker) koja stoji na ledu iznad te tačke nije trajna — Antarktički led funkcioniše kao vrlo sporo pokretna masa i pomera se prema obali. Zbog tog kretanja, marker se svake godine pomera za približno 10 metara kako bi i dalje označavao tačnu poziciju geografskog pola.
Razlika između geografskog i magnetnog pola
Važno je razjasniti da ovo pomeranje nema veze sa magnetnim polovima. Magnetni i geomagnetni Južni pol se određuju prema Zemljinom magnetskom polju i oni se konstantno menjaju zbog procesa u zemljinom jezgru. Geografski pol ostaje ista tačka u odnosu na osu rotacije, ali marker na ledu mora da se prilagodi kretanju ledenog pokrivača.
Šta ovo znači za klimatske promene?
Ledeni pokrivač Antarktika ponaša se poput veoma spore reke — led teče od unutrašnjosti kontinenta prema moru. Toplije morske vode nagrizaju obalne delove i destabilizuju neke glečere; ukoliko dođe do njihovog ubrzanog raspada, to bi moglo dovesti do značajnog porasta globalnog nivoa mora. Premestanje markera je mala, ali vidljiva manifestacija stalne dinamike antarktičkog leda i podsećanje na šira pitanja praćenja i očuvanja polarnih regiona.
Na stanici Amundsen-Scott premještanje markera pratile su novogodišnje ceremonije — uključujući plišanog pingvina i gajde — što je događaj spojio naučnu preciznost i ljudsku simboliku. Pomeranje se obično vrši na osnovu preciznih merenja položaja kako bi oznaka ostala u skladu sa stvarnom geografskom tačkom.
Ključna poruka: Sam geografski Južni pol ne „putuje“, ali led na kome stoji stalno teče — zato marker svake godine mora da se premesti.
Pomozite nam da budemo bolji.
