Studija u PNAS otkriva da se mozak astronauta tokom boravka u svemiru naginje naviše i pomera unazad, s najjačim promenama kod misija od šest meseci i duže. Promene su reda veličine par milimetara i pogađaju senzorne regije povezane sa ravnotežom i mučninom. Kontrolni testovi na produženom ležanju na Zemlji pokazali su slične, ali manje izražene efekte. Potrebna su dalja istraživanja da bi se utvrdile dugoročne posledice i oporavak u različitim gravitacionim uslovima.
Novo istraživanje: Mozak astronauta se pomera nagore i menja oblik tokom boravka u svemiru — šta to znači za misije na Mesec i Mars?
An astronaut looks out the window of the cupola on the International Space Station. (NASA)
Novo istraživanje objavljeno u časopisu Proceedings of the National Academy of Sciences pokazuje da se mozak astronauta tokom boravka u mikrogravitaciji menja: naginje se naviše i pomera unazad u lobanji, pri čemu su pogođene i senzorne regije povezane sa ravnotežom, mučninom i percepcijom kretanja.
Detaljni nalazi
Tim pod vođstvom Rachael Seidler analizirao je MRI snimke 26 astronauta pre i nakon leta. Rezultati pokazuju da su kod većine ispitanika mozgovi bili nagnuti naviše i pomereni nazad i nagore u odnosu na položaj na Zemlji. Promene su često bile najveće kod onih koji su proveli šest meseci ili godinu dana u orbiti — kod njih su pomaci bili reda veličine par milimetara, što iako zvuči malo, predstavlja vidljivo pomeranje kada je u pitanju tkivo mozga.
Simptomi i funkcionalni efekti
Autori navode da su ove promene ponekad izazivale "senzorne konflikte" tokom boravka u svemiru, manifestovane kao privremena dezorijentacija i mučnina. Po povratku na Zemlju, pomeranja su mogla doprineti privremenim problemima sa ravnotežom dok se organizam ponovo prilagođava gravitaciji. Ipak, studija nije pronašla dokaze za ozbiljne ili trajne kognitivne poremećaje ili česte jake glavobolje povezanih s ovim promenama.
Kontrolna studija na Zemlji
Za poređenje, istraživači su pratili i 24 civila koji su bili na produženom ležanju do 60 dana sa glavom nagnutom 6° ispod nivoa stopala — model koji delimično simulira efekte mikrogravitacije. Kod njih su otkrivene slične promene u položaju i obliku mozga, ali pomeranja su bila manje izražena nego kod astronauta.
Ograničenja i otvorena pitanja
Autori i komentatori ističu nekoliko ograničenja: mali uzorak astronauta, raznolikost trajanja letova, kao i istorijska pretežnost muškaraca u astronautskom korpusu. Ostaje nejasno da li i koliko trajno ove promene utiču na zdravlje, kao i kako bi različiti nivoi gravitacije (Mesec: ~1/6 Zemljine, Mars: ~1/3 Zemljine) uticali na oporavak.
Zašto je ovo važno
Razumevanje kako mikrogravitacija menja mozak ključno je za planiranje dugotrajnijih misija i zaštitu zdravlja astronauta — naročito ako ljudi počnu da provode mesece ili godine na Mesecu ili Marsu. Autori naglašavaju da ovi nalazi nisu poziv na obustavu svemirskih misija, već signal da su potrebna dodatna istraživanja, preventiva i eventualne protokole za praćenje i rehabilitaciju članova posade.
Zaključak: Promene u obliku i položaju mozga tokom boravka u svemiru su merljive i povezane sa simptomima kao što su mučnina i dezorijentacija, posebno kod dužih boravaka. Potrebna su dalja ispitivanja da bi se odredile dugoročne posledice i najbolji načini zaštite astronauta.
Izvor: NBCNews — adaptirano i sažeto za srpskog čitaoca.
Pomozite nam da budemo bolji.
