Studija pokazuje da boravak u mikrogravitaciji menja položaj i oblik mozga, sa najjačim efektima u regijama za ravnotežu i senzomotoriku. Promene su suptilne (do nekoliko milimetara), ali mogu trajati najmanje šest meseci nakon dužih misija; kod jednogodišnjih letova zabeležena su pomeranja od 2–3 mm. Najveća pomeranja u posteriornoj insuli povezana su sa problemima ravnoteže nakon povratka, što otvara put za ciljane rehabilitacione programe.
Svemir Mijenja Mozak: Astronauti Se Vraćaju Na Zemlju Sa Dugotrajnim Anatomskim Promenama
Astronauts Return to Earth With Lasting Brain Changes
Boravak u beztežinskom okruženju mikrogravitacije menja položaj i oblik ljudskog mozga, pokazuju nova istraživanja. Promene su suptilne — merljive u milimetrima — ali se najduže zadržavaju u oblastima zaduženim za ravnotežu i senzomotornu kontrolu, što može objasniti zašto neki astronauti dugo imaju problema sa stabilnošću nakon povratka na Zemlju.
Šta su istraživači radili?
Tim vođen fiziološkinjom Rachael Seidler sa Univerziteta na Floridi analizirao je snimke mozga 26 astronauta (15 sa direktno merenim pre- i postletnim snimcima i 11 iz ranijih radova) i podatke od 24 učesnika 60-dnevne head-down tilt studije Evropske svemirske agencije (ESA). Cilj je bio kvantitativno odrediti kako mikrogravitacija utiče na položaj i oblik mozga.
Glavni nalazi
Detaljna merenja pokazala su da se mozak tokom boravka u svemiru pomera naviše i unazad u lobanji, sa blagim nagibom unazad. Međutim, pomeranja nisu bila uniformna: različite regije mozga menjale su položaj u različitim smerovima, što ukazuje na promene oblika, a ne samo pomeranje cele mase.
Subscribe to ScienceAlert's free fact-checked newsletter
Najizraženije promene zabeležene su kod dužih misija — kod astronauta koji su proveli oko godinu dana u svemiru zabeležena su pomeranja do 2–3 mm. Podaci iz bed‑tilt studije podržavaju zaključak da su preraspodela telesnih tečnosti i pomeranje ventrikula (tečnošću ispunjenih šupljina u mozgu) važni faktori u ovim promenama.
Uticaj na funkcije i oporavak
Nije pronađena veza između ovih anatomskih promena i promene ličnosti, inteligencije ili opšte kognicije. Najveći efekti su zabeleženi u posteriornoj insuli — regionu koji obrađuje informacije o ravnoteži. Jačina pomeranja u toj oblasti korelirala je sa lošijom ravnotežom nakon sletanja; mnogi astronauti prijavljuju probleme sa stabilnošću danima do nedelja nakon povratka, dok fina senzomotorna obnova može trajati mesecima.
„Ovi nalazi su važni za razumevanje uticaja svemirskog letenja na ljudski mozak i ponašanje,“ pišu autori rada.
Šta dalje?
Razumevanje tačnih anatomskih promena daje jasne kvantitativne ciljeve za razvoj ciljane rehabilitacije i interventnih programa nakon leta, kako bi se ubrzao povratak u „zemaljski režim“. Istraživači naglašavaju potrebu za daljim ispitivanjima — naročito za duže misije i za procenu mogućih preventivnih mera tokom boravka u svemiru.
Objavljeno: Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS).
Pomozite nam da budemo bolji.
