Aurorealni lukovi nastaju kada Alfvénovi talasi — plazma-talasi koji putuju duž magnetnih linija Zemlje — dodatno energizuju elektrone. Ti ubrzani elektroni sudaraju se sa atomima u atmosferi i emituju svetlost u obliku visokih, pojasevih struktura. Ključne opservacije iz 2015. godine, izvedene sinhronizovano od strane vojne i NASA-ine satelitske opreme, omogućile su ovo otkriće. Sezona aurora za severnu hemisferu traje do marta 2026.
Talasasta magija aurora: kako „svemirska baterija“ Alfvénovi talasi pokreću zapanjujuće lukove
A green auroral arc appears above the clouds in this photo taken by an astronaut aboard the International Space Station in 2014Sign up for Today in Science, a free daily newsletter from Scientific American and join a community of science-loving readers.NASA
Aurore su jedna od najimpozantnijih prirodnih svetlosnih predstava: kada nabijene čestice sa Sunca uđu u Zemljinu atmosferu, sudari sa atomima stvaraju raznobojne pruge koje plešu blizu magnetnih polova.
Aurore se pojavljuju u različitim oblicima — pojasevi, zrake, mrlje i posebno dekorativni aurorealni lukovi koji ponekad formiraju izrazite talasaste uzorke. Novo istraživanje objavljeno u časopisu Nature Communications pojašnjava mehanizam koji pokreće bar jednu od tih struktura.
Šta su Alfvénovi talasi i kako rade?
Alfvénovi talasi su plazma-talasi koji se prostiru duž linija Zemljinog magnetnog polja. Istraživači ih opisuju kao "svemirsku bateriju" jer mogu preneti energiju duž magnetnih linija i dodatno ubrzati elektrone u gornjim slojevima atmosfere.
Kako nastaju aurorealni lukovi
Aurorealni lukovi formiraju se kada ubrzani elektroni, energizovani upravo tim Alfvénovim talasima, udare u atome i molekule atmosfere. Sudari uzrokuju emisiju svetlosti — najčešće zelenih tonova kada elektroni uzbude kiseonik — što rezultira visokim, pojasevim strukturama koje često izgledaju talasasto.
A panorama of the Northern Lights across the northern, eastern and southern sky on February 27, 2025 near Churchill, ManitobaVW Pics/Getty
Prema NASA-inom saopštenju, kombinovane opservacije su omogućile jedinstven uvid: „ove kombinovane opservacije pružile su različite vidike i trajale dovoljno dugo da otkriju uslove u prostoru koji su doprineli nastanku luka.”
Ključni podatak potiče iz sinhronizovanih merenja iz 2015. godine koja su sproveli vojni i NASA sateliti, što je istraživačima dalo višestruke poglede na isti aurorealni luk i omogućilo praćenje talasa i nabijenih čestica kroz prostor.
Fotografski primeri uključuju zeleni luk snimljen sa Međunarodne svemirske stanice 2014. godine i panoramu severnog sjaja nad Churchill-om, Manitoba, iz 2025. godine — vizuelni dokazi snage ovih procesa.
Šta očekivati
Iako je poslednji solarni ciklus verovatno dostigao vrhunac, aktivnost Sunca i dalje može izazvati obilje aurore. Stručnjaci očekuju da će sezona za severnu hemisferu trajati do marta 2026. godine, pa je i dalje moguće videti snažne pojave — naročito pri jačim geomagnetnim olujama.
Za čitaoce u Srbiji: iako su aurore kod nas retke, jak geomagnetni događaj može ih učiniti vidljivim i sa većih geografsih širina. Vrednost ovog otkrića je univerzalna: bolje razumevanje mehanizama omogućava preciznije predviđanje i interpretaciju ovih spektakularnih pojava.
Pomozite nam da budemo bolji.
