Nova istraživanja pokazuju da mnogi leteći insekti, uključujući moljce, orijentišu gornji deo tela prema najsvetlijem delu scene — obično nebu. Kada vide veštačko svetlo umesto neba, lete pod skoro pravim uglom u odnosu na izvor i tako kruže oko lampe, što objašnjava zašto se «zarobljavaju» oko svetala. Studija, zasnovana na 3D motion-capture i stereo-videografiji, objašnjava ranije nejasnoće i ima primene u dizajnu svetlosnih zamki i urbanom planiranju.
Naučnici konačno objasnili zašto moljci neprestano lete ka svetlu
a moth attracted to a lamp© DoshinVision/Shutterstock.com
Ne svim moljcima privlači svetlo, ali mnoge vrste — kao i brojni drugi leteći insekti — često se okupljaju oko veštačkih izvora svetlosti. Nova studija daje ubedljivo objašnjenje kako i zašto se to događa, povezujući ponašanje sa načinom na koji insekti orijentišu telo u odnosu na nebo.
Indianmeal moths are not attracted to light.©Tomasz Klejdysz/Shutterstock.com(Tomasz Klejdysz/Shutterstock.com)
Šta su otkrili naučnici?
Istraživači su koristili visokorezolucioni 3D motion-capture u laboratoriji i stereo-videografiju u prirodi da rekonstrušu kretanje insekata oko svetala. Pokazalo se da mnogi leteći insekti imaju tzv. dorzalni svetlosni odgovor — drže gornju (dorzalnu) površinu tela okrenutu prema najsvetlijem delu scene, a to je obično nebo.
The moon provides light for nighttime creatures.©smutan/Shutterstock.com(smutan/Shutterstock.com)
Kada umesto neba vide veštačko svetlo (sijalicu ili plamen), insekti ne lete direktno ka izvoru, već drže orijentaciju u odnosu na svetlo i na taj način se kreću pod gotovo pravim uglom u odnosu na lampu. To ih vodi u kruženje, gubitak naprednog kretanja ili vraćanje istim putem — efektivno «zarobljavanje» oko izvora svetlosti.
Moths get trapped in journeys around lights.©buddhawut/Shutterstock.com(buddhawut/Shutterstock.com)
Ranije teorije i zašto su delimične
Tokom decenija predlagane su različite hipoteze: greška u navigaciji zbog mešetarenja s mesečinom (mislili su da su tačke svetla na nebu), privlačnost infracrvenog zračenja koje emituju plamenovi i sijalice, zaslepljenost jakim svetlom ili uticaj optičkih iluzija poput Mach pruga. Nova 3D analiza pokazuje da nijedna od tih teorija sama po sebi ne objašnjava celokupno ponašanje — dok dorzalni svetlosni odgovor daje koherentan mehanizam koji objašnjava zašto insekti kruže oko izvora.
Light traps are used to attract and control some insects.©summerphotos/iStock via Getty Images(summerphotos/iStock via Getty Images)
Vrste i izuzeci
Nisu sve vrste podjednako privučene svetlu: na primer, Tineola bisselliella (moljac odeće) uglavnom traži tamu, dok su Plodia interpunctella (indijski moljac hrane) često privučeni svetlima u unutrašnjosti doma, ali su slabi letači. Pored moljaca, oko svetla se skupljaju i komarci, perlice (midges) i pješčane muve.
Primenjene implikacije
Razumevanje ovog mehanizma ima praktičnu vrednost: od optimizacije svetlosnih zamki za nadzor vektora bolesti (npr. komaraca) do dizajniranja kućnih i urbanih svetala koja manje privlače insekte. Zanimljivo je i da su istraživanja pokazala smanjen odgovor na svetlo kod nekih urbanih populacija moljaca — moguće adaptacije koje pomažu preživljavanju u osvetljenim sredinama, ali mogu i umanjiti mobilnost i sposobnost rasprostranjenja.
Zaključak
Glavni doprinos studije je objašnjenje kako dorzalni svetlosni odgovor u kombinaciji sa veštačkim izvorima svetla vodi do kruženja i «zarobljavanja» insekata oko lampe. Ovo objašnjenje je konzistentno sa 3D podacima kretanja i otvara praktične pravce za smanjenje negativnih posledica svetlosnog zagađenja po insekte.
Pomozite nam da budemo bolji.
