Sažetak: Dva velika projekta — Reflect Orbital sa 50.000 ogledala od po 55 m i SpaceX-ova ideja o 1.000.000 orbitnih data centara — izazivaju oštre reakcije astronomskog sveta. Naučnici upozoravaju da bi nebo moglo postati do 3 puta svetlije, da bi veliki teleskopi poput VLT-a mogli izgubiti 10–30% piksela, te da bi bilo potrebno utrostručiti vreme ekspozicije za mnoga posmatranja. RAS, ESO i drugi traže potpunu procenu uticaja na životnu sredinu i strože regulative pre bilo kakvog odobrenja.
Astronomi Upozoravaju: 50.000 Ogledala i 1.000.000 Satelita Mogu Uništiti Noćno Nebo
This photo depicts the satellite-filled sky that is now a reality and getting more crowded every week. The image consists of exposures taken over a 30-minute stretch in June 2024 from a latitude of 51 degrees north, when satellites even in low Earth orbit are lit all night by sunlight. Many of the parallel streaks heading generally horizontal west to east (right to left) may be from groups of SpaceX Starlinks. Others traveling vertically north-south are more likely from Earth-observation satellites. There is at least one natural streak in the image — a meteor at center, caught by chance in one frame. | Credit: Alan Dyer/VWPics/Universal Images Group via Getty Images
Astronomi i organizacije za zaštitu tamnog neba upozoravaju da bi dva masivna svemirska plana — lansiranje 50.000 orbitnih ogledala kompanije Reflect Orbital i ideja SpaceX-a o milionu orbitnih "data centara" za AI — mogla radikalno promeniti noćno nebo i ugroziti rad velikih zemaljskih teleskopa.
Šta je predloženo
Reflect Orbital planira konstelaciju od oko 50.000 ogledala, svako dimenzija približno 55 m (oko 180 stopa), koja bi reflektovala Sunčevu svetlost na određene lokacije na Zemlji. SpaceX je najavio ambicioznu ideju da u orbitu postavi do 1.000.000 data centara za potrebe veštačke inteligencije i računarskog procesiranja.
Zašto je to problem
Stručnjaci upozoravaju da bi ogledala i veliki broj sjajnih objekata na nebu doveli do:
- značajnog povećanja sjaja noćnog neba — procena je i do 3 puta svetlije u nekim regionima;
- masovnog pojavljivanja pokretnih sjajnih tačaka koje narušavaju astronomska snimanja;
- povećanja vremena ekspozicije za osetljiva posmatranja — i do 3 puta manje efikasnih posmatranja;
- gubitka piksela i informacija kod velikih teleskopa: Very Large Telescope (VLT) u Čileu bi mogao izgubiti do 10% piksela po snimku, a za neke tipove posmatranja i do 30%.
"Ovo je zaista nepodnošljivo," rekao je Robert Massey, zamenik izvršnog direktora Britanskog kraljevskog astronomskog društva (RAS). "To je apsolutno uništenje centralnog dela ljudskog nasleđa."
Reakcije naučne zajednice
Međunarodne institucije poput RAS i Evropske južne opservatorije (ESO) podnele su formalne prigovore Federalnoj komisiji za komunikacije SAD (FCC). Naučnici poput Olivier Hainaut-a upozoravaju da bi realizacija ovih planova dramatično smanjila naučne mogućnosti velikih opservatorija.
Satellites leave long streaks in the night sky in this composite image by astrophotographer Josh Dury. | Credit: Josh Dury
Ekološke i kulturne posledice
Osim direktnog uticaja na astronomiju, stručnjaci ističu i šire posledice: narušavanje ekosistema osetljivih na svetlost, gubitak kulturnog i estetskog iskustva noćnog neba i mogućnost trajne promene kolektivnog odnosa prema kosmosu.
Pravni okvir i zabrinutost zbog procedura
Problematizuje se i način na koji FCC razmatra ove zahteve — proces je ubrzan, a kompanije za sada nisu obavezane da sprovedu potpunu procenu uticaja na životnu sredinu (EIA). Kritičari smatraju da se pretpostavlja odobrenje i da je teret dokazivanja štete prebačen na one koji podižu prigovor.
Pozivi na regulaciju
Istraživači za zaštitu tamnog neba, poput Fabio Felchi-ja, pozivaju na postavljanje jasnih granica ukupnog broja satelita u niskoj orbiti i uspostavljanje "crvene linije" za aktivnosti koje trajno zagađuju noćno nebo. Naučnici i organizacije traže detaljne studije uticaja i javnu raspravu pre odobrenja tako velikih projekata.
Zaključak: Predložene konstelacije imaju potencijal da brzo i trajno promenе noćni pejzaž i rad astronomije. Dokumentacija, javne konsultacije i ekološke procene su ključne pre donošenja bilo kakve odluke o odobrenju.
Pomozite nam da budemo bolji.
