Francuski parlament odbacio je zakon koji je predviđao delimičnu državnost Nove Kaledonije i uvođenje posebnog kaledonskog državljanstva. Sporazum iz Bougivala trebao je da zabrani buduće referendume i proširi biračko pravo za dugoročne stanovnike, ali ga pro-nezavisne snage i domaća i francuska politika kritikuju. Odbacivanje u donjem domu komplikuje primenu sporazuma i povećava rizik daljih sukoba.
Francuski parlament odbacio zakon o delimičnoj državnosti Nove Kaledonije
Indigenous Melanesians known as Kanaks make up around 40 percent of the population, according to a 2019 census (Delphine MAYEUR)(Delphine MAYEUR/AFP/AFP)
Francuski parlament u četvrtak je odbacio zakon kojim je trebalo da se Njoj dodeli delimična državnost — reformu koju je vlada smatrala ključnom za smirivanje tenzija u ovoj prekomorskoj teritoriji.
Gde je Nova Kaledonija?
Nova Kaledonija je arhipelag u Južnom Pacifiku, između Australije i Fidžija, sa oko 270.000 stanovnika. Francuska je zauzela arhipelag 1853. i prvobitno ga koristila kao kaznenu koloniju; od 1946. teritorija ima status prekomorske teritorije, a njeni stanovnici su francuski državljani. Arhipelag je izuzetno bogat niklom — sirovinom važnom za čelik i baterije za električna vozila.
Ko živi tamo?
Prema popisu iz 2019. godine, domorodačko stanovništvo Kanaci čini oko 40% stanovništva. Ostali su potomci evropskih naseljenika (često nazvani Caldoches) i noviji doseljenici. Postoje velike društveno-ekonomske nejednakosti: oko trećine kanakskih domaćinstava živi ispod zvanične linije siromaštva, dok je među ne-kanak porodicama taj udeo ispod 10%.
Istorijski i politički kontekst
Tenzije povodom zemlje i prava na samoopredeljenje traju decenijama, sa nasilnim sukobima još krajem 19. veka i ponovo tokom 1980-ih. Sporazum iz 1998. dao je veću autonomiju i od tada je birački spisak zamrznut. Tri referenduma o nezavisnosti (2018, 2020, 2021) već su rezultovala većinom za ostanak u okviru Francuske, mada su pro-nezavisne grupe bojkotovale treći referendum 2021. tokom pandemije.
Nemiri 2024.
Godine 2024. izbili su nasilni sukobi nakon predloga za ažuriranje biračkog spiska koji bi omogućio glasanje hiljadama dugogodišnjih stanovnika koji nisu autohtoni. Kanaci su se plašili da bi to trajno umanjilo šanse za nezavisnost — u sukobima je 14 ljudi izgubilo život.
Šta je predložena reforma?
U julu prethodne godine predstavnici iz Pariža i delegacije iz Nove Kaledonije dogovorili su se o takozvanom Bougival sporazumu. Predloženo je uspostavljanje "Države Nova Kaledonija" unutar Francuske republike, uz uvođenje posebnog kaledonskog državljanstva koje bi bilo zabeleženo u francuskom ustavu. Sporazum predviđa i zabranu održavanja budućih referenduma o nezavisnosti, kao i proširenje biračkog prava na stanovnike koji su stigli posle 1998. ako imaju najmanje 10 godina prebivališta na arhipelagu.
Glavni pro-nezavisni savez, Socijalistički kanakski nacionalni oslobodilački front (FLNKS), traži ukidanje sporazuma jer smatra da on previše otežava put ka punoj suverenosti.
Šta dalje?
Senat, koji je uglavnom desno orijentisan, podržao je reformu, ali je donji dom parlamenta zakon odbacio — korak koji komplikuje njegovo donošenje. Levica je poručila da neće podržati zakon bez odobrenja FLNKS-a, dok je liderka ekstremne desnice Marine Le Pen ocenila predlog kao "opasan za nacionalno jedinstvo". Naima Moutchou, ministarka za prekomorska područja, upozorila je da bi odbacivanje moglo da vrati pregovore godinama unazad i povećati rizik od nove eskalacije nasilja.
Zašto je slučaj važan: Nova Kaledonija je strateški i ekonomski značajna zbog velikih rezervi nikla, a unutrašnji konflikt i status teritorije imaju posledice i po francusku politiku, kao i po stabilnost u Pacifiku.
Pomozite nam da budemo bolji.
