Arheološko istraživanje u Vijetnamu identifikovalo je tri slučaja kongenitalne treponematoze kod dece starih oko 4.100–3.300 godina. Nalaz ukazuje da prenos treponemskih bolesti s majke na dete nije jedinstven za sifilis, što podriva jedan od argumenata Kolumbove hipoteze o američkom poreklu. Studija obuhvata 16 lokaliteta i 304 jedinke, a najjasniji znaci su na oštećenim zubima. Problemi sa očuvanjem DNK u tropima i etička ograničenja otežavaju dalja genetska istraživanja.
Zubi Drevne Dece Otkrivaju: Treponemska Bolest Slična Sifilisu Širila Se Vijetnamom Pre ~4.000 Godina
Skeletal lesions consistent with congenital treponemal disease on a 5-year-old child from Man Bac, Vietnam. . | Credit: Vlok et al. 2026, CC BY-NC 4.0
Arheološki nalazi iz Vijetnama dovode u pitanje dosadašnje pretpostavke o poreklu bolesti srodnih sifilisu. Tim istraživača identifikovao je tri slučaja kongenitalne treponematoze kod dece iz neolitskih naselja, što pokazuje da prenos sa majke na dete nije bio ekskluzivan za sifilis kako se ranije verovalo.
Studija objavljena 13. marta u International Journal of Osteoarchaeology ispituje skeletne ostatke iz 16 lokaliteta u Vijetnamu (ukupno 304 jedinke) datovanih u periodu od pre oko 10.000 do 1.000 godina. Dokazi kongenitalne treponematoze pronađeni su kod troje dece iz perioda oko 4.100–3.300 godina: dvoje iz Man Baca (uzrasta oko 18 meseci i 5 godina) i jedno dete iz An Sona (oko 2,5 godine).
Tooth and skeletal lesions consistent with congenital treponemal disease from an 18-month-old child from Man Bac, Vietnam. | Credit: Vlok et al. 2026,CC BY-NC 4.0
Kako su prepoznati znaci bolesti
Najjasniji tragovi nalaze se na zubima: izražena zakržljalost, deformiteti i površinska oštećenja opisana kao „izgled pojedeno od crva“. Takvi promene, zajedno s promenama na kostima, ukazuju na kongenitalnu (majka‑na‑dete) infekciju treponemskim bakterijama.
Šta ovo znači za poreklo sifilisa
Do sada je jedno od ključnih argumenata za tzv. Kolumbovu hipotezu bilo to da je kongenitalni prenos bio specifičan za sifilis, što je navodno podržavalo američko poreklo bolesti. Autori nove studije, uključujući Melandrie Vlok i Nicola Czaplinski, tvrde da njihovi nalazi pokazuju da kongenitalni prenos nije jedinstven za sifilis i da je istorija treponemskih bolesti verovatno komplikovanija.
Map showing site locations across Vietnam, including Man Bac and An Son in red. | Credit: Vlok et al. 2026,CC BY-NC 4.0
"Nijedan od ranije dobijenih DNK uzoraka zapravo nije dokazao prisustvo prave sifilisne vrste," napominje Melandrie Vlok, ističući razliku između različitih treponemskih infekcija.
Ograničenja i etička pitanja
Autori upozoravaju da je genetsko dokazivanje treponemskih bakterija u tropskim uslovima otežano jer se DNK loše očuva. Povlačenje velikih količina kostiju radi ekstrakcije DNK nosi ozbiljna etička pitanja — ljudski ostaci moraju se tretirati s poštovanjem prema potomcima. Takođe, Afrika i druga tropska područja su slabo proučena, pa slika o poreklu bolesti ostaje nepotpuna.
Mogući pravci širenja
Studija sugeriše da je pojavi infekcije u regionu mogla doprineti rana migracija poljoprivrednika iz oblasti današnje Kine i njihova interakcija s lokalnim zajednicama lovaca i sakupljača. Charlotte Roberts, profesor emeritus bioarheologije, ocenjuje rad kao važan doprinos proučavanju treponemskih bolesti u regionu.
Zaključak
Iako otkrića iz Vijetnama ne dokazuju direktno da je sifilis nastao izvan Amerike, ona razbijaju jednostavne teorije i pozivaju na širu, globalnu analizu starijih slučajeva. Dalja istraživanja — uz pažljivo postupanje s ostacima i napredne molekularne tehnike — biće ključna za razumevanje istorije ovih infekcija.
Ključni izvori: International Journal of Osteoarchaeology (studija objavljena 13. marta); izjave istraživača Melandrie Vlok, Nicola Czaplinski i komentari Charlotte Roberts.
Pomozite nam da budemo bolji.
