Da Li Su Rimljani Ispalili Drevni „Mitraljez“ Na Pompeji? Tragovi Polybolosa Otkriveni

Arheolozi sa Univerziteta Kampanije tvrde da su pronašli tragove oružja poznatog iz tekstualnih izvora kao polybolos — mehaničkog „ponavljajućeg katapulta“ koji je ispaljivao metalne klinove u brzom nizu. Ako se tumačenje potvrdi, ovo bi bila prva direktna arheološka indikacija o postojanju takve sprave u masovnoj upotrebi tokom opsade Pompeja 89. p.n.e.

Pozadina: opsada iz 89. p.n.e.

Pompeji su najpoznatiji po erupciji Vezuva 79. godine n.e., ali grad je gotovo dva veka ranije bio meta rimskih snaga. Godine 89. p.n.e. rimski general Lucije Kornelije Sula predvodio je opsadu u okviru Državljansko-savezničkih ratova (91–87 p.n.e.). Sula je naročito napadao severne zidove grada u delu kod Herculaneum i Vesuvio kapija, koristeći tešku artiljeriju da slomi otpor stanovnika.

Baliste, polybolos i tragovi na zidinama

Do sada su u oštećenjima fortifikacija najčešće prepoznavani tragovi balista — velikih naprava koje ispaljuju kamene ili metalne projekte i ostavljaju kružna udubljenja. Ipak, istraživači su u nekim sekcijama zatekli drugačiji tip oštećenja: male, četvorougaone udubine, gusto grupisane i raspoređene u blago lepezastom obliku.

(Left), the axonometric hand drawing of the polybolos, by A.R., was partially colored by V.C. using the graphic post-production software GIMP 3.0.4.; (right), the 3D model by C. Formicola based on the surviving module of the Scorpion of Ampurias (highlighted in yellow, corresponding to an element of the propulsion system of the engine). Credit:Rossi, et al.

Takva raspodela, zajedno sa plitkim udubljenjima dubokim samo nekoliko centimetara, navodi autore studije da su udarci verovatno nastali metalnim klinovima ili ojačanim šiljcima, a ne krupnim kamenim projektilima tipičnim za baliste.

Metodologija istraživanja

Autori iz Univerziteta Kampanije objasnili su da su koristili visokorezolutno lasersko skeniranje, detaljnu slikovnu analizu i 3D modelovanje kako bi kvantifikovali oblik, dimenzije i prostornu raspodelu oštećenja. Na osnovu tih podataka modelovali su verovatne veličine projektila i silu potrebnu da ostave takve tragove.

Šta je polybolos?

Polybolos se u starim izvorima pripisuje grčkom inženjeru Dionisiju iz Aleksandrije (3. vek p.n.e.). Za razliku od balista koje koriste torzionu energiju, polybolos je opisan kao mehanički uređaj sa lancima i zupčanicima koji je mogao automatizovano da izbacuje više strelica ili klinova iz svoje „magazine“. Filon iz Vizantija opisuje ga kao „ponavljajući katapult“, često ističući njegovu sposobnost kontinuiranog ispaljivanja.

Scale comparison of two detailed textured mesh models: on the left, (A) ballistic impact of a spherical stone projectile; on the right, (B) fan-shaped groups of smaller quadrangular impacts. Credit:Rossi, et al.

Filon: „Ponavljajući katapult koji izvlači i ispaljuje više strelica jedna za drugom.“

Ograničenja i alternative

Autori studije naglašavaju da polybolos sam po sebi nije pronađen — tumačenje se zasniva na efektima na zidinama. Postoje i druge mogućnosti, kao što su modifikovane varijante balista ili nepoznata lokalna konstrukcija. Zato naučna zajednica treba dodatne dokaze (npr. mehaničke delove, kontekstualne nalaze ili eksperimentalne rekonstrukcije) da bi tvrdnju potvrdila.

Zašto je otkriće važno?

Ako se potvrdi, nalaz bi preoblikovao razumevanje taktike i tehnološkog prenosa iz helenističkog sveta u rimske vojne strukture. Poznato je da je Sula pratio tehnološke inovacije iz istočnog Sredozemlja, pa je moguće da su rimljani prilagodili ili direktno koristili helenističke mehaničke konstrukcije u ranim fazama svoje ekspanzije.

Zaključak: Studija u časopisu Heritage donosi ubedljivo arheomorfološko argumentovanje za postojanje ponavljajućeg mehaničkog oružja u opsadi Pompeja, ali konačna potvrda zahteva dodatna nalaz‑i‑istraživanja.