Nova studija Panonske nizije (1600–700. p.n.e.) pokazuje da su ljudske kosti često vađene iz grobova, namerno fragmentisane i ponovo korišćene u ritualnim i društvenim praksama. Istraživanje, objavljeno u Journal of Field Archaeology, obuhvata nalazišta u Srbiji, Rumuniji i Mađarskoj i beleži raznovrsne sahrambene prakse poput kremacije, inhumacije i ekskarnacije. Konkretni nalazi iz Klise pokazuju da su lobanje obrađivane, izlagane i ponekad kačene, dok su drugi skeletni delovi smeštani u jame unutar kuća ili rovove oko naselja.
Kosti Kao Društvena Valuta: Kako Su Drevni Stanovnici Panonske Nizije Koristili Kosti Mrtvih
Ancient Humans Used Bones as Social CurrencyJacques Julien - Getty Images
Novo arheološko istraživanje Panonske nizije otkriva da su ljudske kosti tokom kasnog bronzanog i ranog gvozdenog doba (oko 1600–700. p.n.e.) često vadjene iz grobova, fragmentisane i ponovo korišćene u različitim društvenim i ritualnim kontekstima. Studija obuhvata nalazišta u današnjoj Srbiji, Rumuniji i Mađarskoj i objavljena je u Journal of Field Archaeology.
Šta su istraživači otkrili
Arheološki rad, analiza skeletnih ostataka i radiokarbonsko datovanje na velikim utvrđenim naseljima Panonske nizije pokazali su da nije postojala jedinstvena praksa sahranjivanja. Zabeležene su kremacije, inhumacije i ekskarnacije (ostavljanje tela na otvorenom da ih priroda očisti), ali se kao čest i posebno značajan fenomen pojavljivalo:
- namerno fragmentisanje skeletnih ostataka;
- selekcija i sortiranje pojedinih delova tela;
- premještanje kostiju u jame unutar kuća, rovove oko naselja ili ponovno ukopavanje;
- izlaganje lobanja u životnom prostoru zajednice.
„Neopečeni ljudski ostaci bili su kurirani i manipulirani u skoro svim naseljima iz donjeg panonskog mrežnog sistema koja su do sada iskopana i analizirana,“ navode autori studije.
Primeri s lokaliteta Klisa
Na lokalitetu Klisa (današnja Hrvatska) istraživači su pronašli konkretne dokaze o kruženju kostiju unutar zajednice: lobanje su ponekad bile otvorene da bi se uklonio mozak, zatim su ponekad ponovo spajane i izlagane u kućama. Neke lobanje imaju bušotine koje sugerišu da su mogle biti kačene ili učvršćivane za prikaz. Ostali delovi skeleta bili su sortirani po tipu i stavljani u specifične jame ili rovove, što ukazuje na rutinu i namernost u rukovanju ostacima.
Tumačenje i značaj
Autori smatraju da su ovakve prakse imale višestruke funkcije: ritualnu (npr. obredna zaštita), socijalnu (ukazivanje pripadnosti ili statusa) i identitetsku (održavanje veze sa precima). Praksa prenosa i izlaganja kostiju ukazuje da su ostaci postajali aktivan deo društvene kohezije i kolektivnog identiteta zajednica u Panonskoj niziji.
Ukratko, nalazi iz ovog regiona pokazuju kompleksan odnos živih prema mrtvima u kome granice između groblja i naselja nisu bile oštre — kostima je pridavana praktična, simbolička i društvena vrednost koja je trajala vekovima.
Pomozite nam da budemo bolji.
