Nova analiza međunarodnog tima naučnika pokazuje da se porast globalnog nivoa mora ubrzava, a da termalno širenje zagrejanih okeana objašnjava najveći deo promena. Podaci iz perioda 1960–2023, satelitskog doba (od 1993) i Argo merenja (od 2005) pokazuju da je prosečan rast porastao sa 2,06 na 3,94 mm/god. Termalno širenje odgovara za ~43% porasta, dok glečeri i ledeni pokrivači doprinose većini preostalog iznosa. Iako su neki efekti neizbežni, bolja merenja i smanjenje emisija mogu ublažiti buduće posledice.
Porast Nivoa Mora Ubrzava — Glavni Krivac Je Termalno Širenje Okeana
(Evgen Prozhyrko/iStock/Getty Images Plus)
Novo, detaljno preispitivanje dostupnih naučnih podataka pokazuje da se brzina porasta globalnog nivoa mora ubrzava, a da je najvažniji doprinos termalno širenje zagrejanih okeana — možda više nego samo topljenje leda.
The multiple contributions to sea level rise. (Zheng et al.,Sci. Adv., 2026)
Ključni nalazi
Istraživači iz međunarodnog tima analizirali su podatke iz tri vremenska razdoblja: 1960–2023 (plimni metri i sateliti), 1993–2023 (era satelitskih merenja) i 2005–2023 (period sa Argo bojama za praćenje okeana). Podaci pokazuju da je prosečan godišnji porast globalnog prosečnog nivoa mora (GMSL) od 1960. iznosio 2,06 mm/god, dok se u periodu 2005–2023 ubrzao na 3,94 mm/god — gotovo dvostruko više.
The analysis of historical sea-level observations showed that sea-level rise has accelerated in recent years, driven mostly by the expansion of warming oceans (red line), followed by melting mountain glaciers (brown line). The insert shows how discrepancies in the GMSL budget have contracted over time as our understanding of sea-level rise has improved. (Zheng et al.,Sci. Adv., 2026)
U pogledu doprinosa, istraživači navode da termalno širenje objašnjava oko 43% ukupnog porasta. Topljenje planinskih ledenjaka daje ~27%, Grenlandski ledeni pokrivač ~15%, Antarktički ~12%, dok su promene u skladištenju vode na kopnu (rezervoari, navodnjavanje i slično) odgovorne za preostalih ~3%.
Subscribe to ScienceAlert's free fact-checked newsletter
"Godinama je postojao frustrirajući jaz između toga koliko su okeani beležili porast i koliko smo mogli da objasnimo iz pojedinačnih uzroka," kaže John Abraham, mašinski inženjer sa University of St. Thomas.
Zašto je ovo važno
Rad pokazuje da su unapređenja u merenjima (Argo boje, precizniji sateliti visoke rezolucije) i bolje metode analize omogućile da se GMSL "zatvori" — odnosno da zbir doprinosa bolje odgovara opaženom porastu nivoa mora. To povećava poverenje u projekcije i pomaže planiranju adaptacije i ublažavanja rizika.
Autori upozoravaju da će se, i pri brzom smanjenju emisija, okeani nastaviti zagrevati decenijama (modeli govore o najmanje pola veka nastavka oticanja toplote u okeane). Zato su potrebna dodatna merenja, naročito o regionalnim razlikama u porastu nivoa mora i o zadržavanju vode na kopnu, kako bi lokalne procene rizika bile tačnije.
Uticaji i mere
Rast nivoa mora neće pogoditi samo priobalne oblasti: posledice će se osetiti kroz poremećaje u snabdevanju hranom, trgovačkim rutama i populacionim migracijama. Milioni ljudi i brojna priobalna naselja su ugroženi, pa su kombinacija smanjenja emisija i ciljane adaptacije presudni za ograničavanje štete.
Rad je objavljen u časopisu Science Advances. Autori naglašavaju da razumevanje uzroka rasta nivoa mora podupire pouzdanije predviđanje budućih promena i planiranje mera prilagođavanja.
Pomozite nam da budemo bolji.
