Evropa se sve više suočava sa žešćim i češćim toplotnim talasima, ali klimatizacija u domaćinstvima i dalje je retka — oko 20% u poređenju sa skoro 90% u SAD. Razlozi su istorijska potreba, visoki troškovi energije, arhitektura starih zgrada i administrativne prepreke. IEA predviđa rast broja uređaja u EU do oko 275 miliona do 2050, ali stručnjaci upozoravaju da širenje klimatizacije mora ići uz stroge standarde energetske efikasnosti kako ne bi dodatno pogoršalo klimatske promene.
Zašto je klima-uređaja u Evropi znatno manje nego u SAD i šta nas čeka narednih decenija?
Air conditioning units are seen on the exterior of apartment buildings as an early heatwave hits Europe on May 23, 2026 in Madrid, Spain. Southern and central Europe are currently experiencing their first major heatwave of 2026 as a massive high-pressure "heat dome" draws hot air from North Africa, pushing temperatures up to 15°C above seasonal norms. - Pablo Blazquez Dominguez/Getty Images
Evropska leta postaju sve toplija, ali klimatizacija u domaćinstvima ostaje retkost — oko 20% pokrivenosti naspram skoro 90% u SAD.
Ekstremni toplotni talasi koji stižu ranije i traju duže prisiljavaju javnost i donosioce odluka da preispitaju odnos prema hlađenju. Dok mnogi Evropljani pokušavaju da izdrže vrućine pomoću ventilatora, hladnih tuševa i leda, rast temperature nameće pitanje: zašto se klima-uređaji nisu ranije raširili po kontinentu?
A woman cools off under a mist sprayer during the annual street music festival, Fete de la Musique, in southwestern France on June 21, 2026. - Romain Perrocheau/AFP/Getty Images
Glavni razlozi za manju penetraciju klimatizacije
Istorijska potreba i tradicija
Mnogi delovi Evrope — naročito sever — dugo nisu imali potrebu za masovnim hlađenjem. Klima-uređaji su dugo smatrani luksuzom, a ne nužnošću.
Troškovi energije i kupovne moći
Troškovi električne energije u nekim evropskim državama su viši nego u SAD, dok su prihodi često niži, pa rad klima-uređaja ostaje nedostižan za brojne domaćinstva.
Water flows from a drinking fountain at the fish market in Erfurt's Old Town in Thuringia, Germany. - Martin Schutt/picture alliance/dpa/Getty Images
Arhitektura i starije zgrade
U južnim regionima mnoge zgrade su projektovane da prirodno štite od vrućine — debele zidove, mala prozore i raspored koji podstiče strujanje vazduha. U severnim državama, međutim, veliki deo stambenog fonda je star (npr. u Engleskoj jedna od šest kuća je izgrađena pre 1900), što dodatno komplikuje uvođenje centralne klimatizacije.
Birokratija i zaštita kulturnog nasleđa
Instalacija spoljnog kondenzatora često nailazi na prigovore zbog estetike, posebno u zaštićenim zonama i na zgradama sa statusom kulturnog nasleđa.
People use umbrellas as hot weather continues in London, United Kingdom, on June 22, 2026. The UK Met Office has issued a rare red weather warning for parts of England and Wales ahead of an expected heatwave later this week. - Rasid Necati Aslim/Anadolu/Getty Images
Klima, politika i gradovi
Evropa je obavezana na klimatsku neutralnost do 2050. godine. Masovan rast broja klima-uređaja predstavlja izazov za dostizanje tih ciljeva, jer uređaji troše značajnu energiju i istovremeno izbacuju toplotu napolje — efekt koji može povećati temperaturu u gradskim mikroklimama. Jedna studija o Parizu ukazala je da upotreba klima-uređaja može podići spoljašnju temperaturu za približno 2–4°C, posebno u gustim urbanim sredinama.
Neke zemlje već uvode mere za racionalizaciju upotrebe: Španija je 2022. godine propisala da klimatizacija u javnim prostorima ne sme biti podešena ispod 27°C radi uštede energije.
A woman cools herself off using a fan at a bus stop showing a temperature of 37 degrees Celsius during a heatwave in Madrid, on July 1, 2025. - Thomas Coex/AFP/Getty Images
Rast potražnje i klimatski rizici
IEA predviđa ubrzani porast broja klima-uređaja u EU — do oko 275 miliona do 2050. Potražnja već raste: privatne firme izveštavaju o višestrukom povećanju upita i instalacija u poslednjih nekoliko godina, naročito tokom intenzivnih talasa vrućine.
„U Evropi jednostavno nismo imali tradiciju klimatizacije jer do pre relativno kratkog perioda to nije bio veliki zahtev,“ ističe Brian Motherway iz IEA.
Stručnjaci upozoravaju da je klima-uređaj kratkoročno olakšanje koje može da proizvodi dugoročne probleme: većina električne energije još uvek zavisi od fosilnih goriva, pa povećana potrošnja energiju znači i više emisija — potencijalno stvarajući začarani krug sve većih vrućina i većeg oslanjanja na hlađenje.
„Svaki klima-uređaj prodat danas zaključa nivo potrošnje energije i emisija za narednu deceniju ili dve,“ upozorava Motherway.
Rešenja i balans
Stručnjaci predlažu kombinaciju mera: podizanje energetske efikasnosti uređaja, bolju izolaciju i pasivne metode hlađenja, regulative koje ograničavaju potrošnju u javnim objektima i promovisanje obnovljivih izvora energije da bi rastuća potražnja za hlađenjem imao manji ugljenični otisak.
Zaključak: Promena stavova u Evropi prema klimatizaciji je već u toku, ali izazov je obezbediti da rastuća upotreba bude energetski efikasna i u skladu sa klimatskim ciljevima. Gradnje i pravila moraju da budu usklađeni kako bi domovi bili otporniji i na vrućine i na hladnoću.
Napomena: Ovaj tekst je ažurirana verzija priče prvobitno objavljene 2025. godine i sadrži najnovije statistike.
Pomozite nam da budemo bolji.
