Klimatske promene kradu skoro nedelju dana sna godišnje — analiza Climate Central

Analiza američke organizacije Climate Central pokazuje da porast noćnih temperatura, podstaknut klimatskim promenama, godišnje u proseku oduzima ljudima gotovo punu nedelju sna.

Ključni nalazi

Istraživanje koje obuhvata 1.338 gradova širom sveta utvrdilo je da su između 2020. i 2025. prosečna godišnja gubitka sna iznosila skoro 56 sati po osobi. Više od 6 sati tog gubitka direktno se može povezati sa ljudskim uticajem na klimu.

Klimatske promene i zagrevanje noćnih temperatura sve više narušavaju mogućnost da se dobro naspavamo.

Ko je najviše pogođen?

Najveći godišnji gubici sna zabeleženi su na Bliskom istoku: u Saudijskoj Arabiji, Omanu i UAE ljudi su izgubili između 55 i 87 sati sna, od čega 12–16 sati direktno zbog klimatskih promena. U južnoj Indiji i delovima Jugoistočne Azije prosečan gubitak iznosi 78–91 sat, uključujući 8–9 sati povezanih sa globalnim zagrevanjem. U gradovima Zapadne Afrike (npr. Niger, Nigerija, Burkina Faso) zabeleženo je 65 ili više sati gubitka, sa 10–11 sati vezanih za klimatske promene.

Across the 253 US cities analysed, climate change-related sleep loss remained relatively small but grew faster than the global average, roughly tripling from just over one hour per year in the early 1970s to about four hours per year in the 2020s. (Climate Central)

SAD i stariji trendovi

U 253 američka grada obuhvaćena analizom, prosečan godišnji gubitak sna iznosi oko 36 sati, od čega su otprilike 4 sata posledica klimatskih promena. U ranim 1970-im taj klimatski doprinos bio je tek nešto iznad jednog sata godišnje; danas je otprilike utrostručen.

Metodologija

Istraživanje je koristilo zabeležene dnevne minimalne temperature i kontrafaktualne procene — kako bi temperature izgledale bez ljudski izazvanog zagrevanja — za period 2020–2025, upoređujući ih sa početkom 1970-ih. Autori kombinuju te podatke sa postojećim istraživanjima o uticaju temperature na kvalitet sna kako bi procenili broj izgubljenih sati.

Zdravstvene posledice

Naučnici upozoravaju da kumulativni gubitak sna utiče na raspoloženje, kognitivne funkcije, produktivnost, kao i na kardiovaskularno i imunološko zdravlje. Pošto mnogi već spavaju nedovoljno, ponavljajući manji gubici tokom vruće sezone mogu dovesti do značajnih štetnih efekata.

A firefighter sprays water to extinguish flames in the Fontainebleau forest during a wildfire, in Noisy-sur-Ecole, near Paris, during a heatwave affecting large parts of France (Reuters)

Ko je ranjiviji?

Efekat toplijih noćnih temperatura je veći za neke grupe: više od dvostruko intenzivniji za osobe starije od 65 godina u poređenju sa sredovečnim odraslima i gotovo trostruko veći u zemljama sa nižim srednjim primanjima u poređenju sa visokoprimajućim zemljama. Takođe, žene i ljudi koji već žive u toplijim klimama osećaju jači uticaj.

Klimatizacija i nejednakost

Klima-uređaji mogu umanjiti uticaj toplih noći, ali ga ne eliminišu. Globalno je, prema podacima iz 2021, samo oko 35% domaćinstava imalo klimatizaciju, a pristup hlađenju često zavisi od prihoda, što produbljuje nejednakosti — posebno u delovima Južne Azije i Afrike.

Zaključak

Analiza Climate Central-a pokazuje da je noćno zagrevanje već merljivo narušilo san miliona ljudi širom sveta, sa rastućim efektima tokom decenija. Pored borbe protiv klimatskih promena, neophodna su prilagođavanja (bolje urbanističko planiranje, pristup hlađenju i podrška rizičnim grupama) kako bi se ublažile neposredne posledice na javno zdravlje.