Studija objavljena u Science ukazuje da je lingvistička raznovrsnost porasla tokom većeg dela holocena i verovatno dostigla vrhunac između pre oko 1.000 i 3.000 godina, kada je, prema nekim modelima, moglo postojati desetine hiljada jezika. Autori kombinuju etnografske podatke, rekonstrukcije populacije i računske modele i zaključuju da je dugotrajan pad broja jezika započeo pre evropske kolonizacije, verovatno povezan sa širenjem država i carstava.
Harvard i Yale otkrivaju "zlatno doba" jezika — vrhunac lingvističke raznolikosti pre 1.000–3.000 godina
Contemporary languages and endangerment status. (Claire Bowern via SWNS)
Novo istraživanje objavljeno u časopisu Science sugeriše da je svet nekada imao znatno više jezika nego danas i da je lingvistička raznolikost dostigla svoj vrhunac relativno nedavno — između pre oko 1.000 i 3.000 godina. Autori zaključuju da je dug i selektivan pad broja jezika započeo pre evropske kolonijalne ekspanzije, verovatno u vreme širenja velikih država i ranih carstava.
Hittite language example, known only from ancient sources and no longer spoken. Tablet fragment. Invocations to Hattic deities; CTH 733. Hittite. Clay. YBC 16173. (Klaus Wagensonner via SWNS)
Ključni nalazi
Međunarodni tim naučnika rekonstruisao je moguće putanje globalne jezičke raznovrsnosti tokom poslednjih 12.000 godina. Kombinovanjem etnografskih podataka, procena praistorijskih populacija i društveno-kompjuterskih modela, autori navode:
Contemporary languages; with language isolates highlighted in pink. (Claire Bowern via SWNS)
- Procena broja jezika na početku holocena (pre ~12.000 godina): oko 4.500–6.200 jezika (širi raspon ~3.300–7.800).
- Mnogi modeli ukazuju na to da je broj jezika rastao tokom većeg dela holocena i da je vrhunac mogao dostići desetine hiljada jezika između pre ~1.000 i 3.000 godina.
- Današnji broj jezika i znakovnih sistema ocenjen je na približno 7.500, što predstavlja "mali i istorijski pristrasan" uzorak preživelih jezika.
- Pad lingvističke raznolikosti počeo je pre moderne evropske kolonizacije, a ulogu su verovatno igrali rast država, osvajanja i demografske promene.
Kako su došli do ovih zaključaka
Autori su koristili tri glavna izvora podataka:
(Photo byChandan ChaurasiaviaUnsplash)
- Etnografske podatke iz 171 lovačko-sakupljačke i ribarske zajednice koje nisu bile transformisane prelaskom na poljoprivredu.
- Rekonstrukcije globalne populacije pre 12.000 godina (procene između ~4,4 i 7 miliona ljudi).
- Statističko i društveno-kompjutersko modeliranje koje povezuje raspodelu veličina etnolingvističkih grupa s rastom populacije kroz vreme.
"Jezici koje danas vidimo su preživeli iz masivnog i veoma selektivnog istorijskog uskog grla," kaže vodeći autor Damian Blasi (ICREA / Harvard).
Zašto je ovo važno
Studija menja dosadašnji narativ da je kriza ugroženosti jezika počela prvenstveno sa evropskom kolonizacijom pre ~500 godina. Umesto toga, rezultati pokazuju da je veliki deo globalnog pada lingvističke raznolikosti mogao biti povezan sa ranijim procesima: formiranjem većih političkih jedinica, demografskim rastom populacija koje su širile svoje jezike i asimilacijom manjih grupa.
(Photo byJos ZwaanviaUnsplash)
Ograničenja i nepoznanice
Modeli ne identifikuju pojedinačna carstva, regione ili tačne istorijske događaje koji su uzrokovali pad, već ukazuju na to da je do velike redukcije jezika moralo doći. Precizne brojke i lokalne dinamike ostaju neizvesne i zavise od pretpostavki u modeliranju.
Zaključak
Rad istraživača sa Harvarda, Jejla, Max Planck instituta i drugih institucija baca novo svetlo na istoriju jezičke raznolikosti: jezici koje danas govorimo predstavljaju samo ostatak ranije, mnogo bogatije lingvističke mozaik. Proučavanje ovih istorijskih procesa može pomoći da bolje razumemo savremenu krizu ugroženosti jezika i zašto su neke jezičke osobine danas rasprostranjenije.
Pomozite nam da budemo bolji.
