U Srbu je obeležena 85. godišnjica Dana ustanka naroda Hrvatske, a Milorad Pupovac je podsetio na razmere državnog terora NDH 1941. i zakone kojima su bili progonjeni Srbi, Jevreji i Romi. Posebno je naveo masovna ubijanja u Suvaji, Osretku i Bubnju i zločine iz juna 1941. u Boričevcu i Kulen Vakufu. Ustanak u Srbu i Drvaru prerastao je u koordinisani ustanički pokret koji je brzo oslobodio oko 3.000–4.000 km2, a Pupovac je upozorio na opasnost revizionizma i potrebu trajnog sećanja.
Pupovac na 85. godišnjicu Ustanka u Srbu: Sećanje na početak otpora protiv državnog terora NDH
© Milos Tesic/ATAImages
U Srbu je 27. jula obeležena 85. godišnjica Dana ustanka naroda Hrvatske. Predsednik Samostalne demokratske srpske stranke (SDSS) Milorad Pupovac podsetio je na razmere terora koji je 1941. sprovodila vlast Nezavisne Države Hrvatske (NDH) uz zaštitu okupatorskih snaga nacističke Nemačke i fašističke Italije.
Teror i zakonodavstvo
Pupovac je istakao da je NDH u prvih sto dana vlasti donela gotovo 30 zakonskih odredbi čija je svrha bila društveno isključivanje, fizičko uklanjanje i poništavanje identiteta Srba, Jevreja i Roma. Nijedna od tih odredbi nije obezbeđivala ljudska, građanska ili manjinska prava; naprotiv, uvodili su se preki sudovi i represivni mehanizmi protiv svih koji su mogli da budu protiv nove vlasti, uključujući i mnoge hrvatske napredne i antifašistički orijentisane građane.
Zločini i stradanja
U prvih meseci 1941. otvoreni su brojni zatvori i koncentracioni logori, kao i "gotovo nepregledna mesta likvidacija i stratišta". Masovna ubijanja počela su već 10. aprila 1941. godine. Posebno su stradali krajevi Banije, Korduna, Like, Bosanske Krajine i istočne Hercegovine.
"Nije bilo dana da nisu ubijali. Teror u svim svojim najbrutalnijim oblicima — zastrašivanje, pljačka, paljenje, premlaćivanje, silovanje i ubijanje — bio je način ophođenja ustasha prema svim razlikama."
Konkretniji primeri stradanja
Pupovac je pomenuo da su na području kotara Donji Lapac i Srba, u prvim danima jula 1941, najpre u Suvaji, zatim u Osretku i na lokalitetu Bubanj, u trodnevnom periodu pobijene gotovo 500 žene, devojaka, dece i staraca. Prema njegovim rečima, ta akcija je sprovedena pod komandom Maksa Luburića. Ranije, 19. i 20. juna, od ustaša iz Boričevca i Kulen Vakufa stradao je narod iz 11 sela — 154 osobe, od kojih je 65 bilo iz Nebljusa.
Ustanak i oslobođena teritorija
Pupovac je ocenio da su Srbi toga kraja ustali protiv državnog terora NDH i da je, prema istorijskoj teoriji i praksi, to bio legitimni čin otpora. Za razliku od izolovanih partizanskih akcija (npr. u šumi Brezovici kod Siska ili u Banskom Grabovcu), koordinisane operacije u Srbu i Drvaru nisu ostale usamljene: prerasile su u ustanički pokret koji se brzo proširio s obe strane reke Une. U kratkom roku ustanici su uspostavili kontrolu nad delovima Like i Bosanske Krajine — kako je naveo Pupovac, na otprilike 3.000–4.000 km2 oslobođenog prostora.
Pupovac je upozorio da, uprkos političkim promenama i pokušajima preispitivanja istorijske slike, same činjenice stradanja i otpora ostaju nepromenjene.
Opasnost revizionizma i poruka sećanja
Lider SDSS-a izrazio je zabrinutost zbog dugogodišnjih nastojanja da se ovaj ustanak ospori, prikaže kao kontroverzan ili čak poveže sa četništvom. Po njegovim rečima, ispražnjavanje i zatamnjivanje istorijskog sadržaja antifašizma predstavlja opasnost za budućnost slobode u Hrvatskoj, na postjugoslovenskom prostoru i u Evropi.
Obraćanje je Pupovac zaključio pozivom na trajno sećanje: "Neka je večni pomen svim nevino stradalim civilima pre, za vreme i nakon ustanka. Neka je trajna slava onima koji su ustali protiv terora ustaške NDH!"
Pomozite nam da budemo bolji.
